شخص حقیقی و حقوقی دو مفهوم متفاوت هستند که در حقوق، حسابداری، امور مالیاتی و روابط کار، بارها از آن دو استفاده می شود. در این مقاله بیدبرگ به تعریف شخص حقیقی و حقوقی پرداخته ایم و تفاوت هایشان با یکدیگر را شرح داده ایم. همچنین، انواع شخص حقوقی را شرح داده و به تفاوت های شخص حقیقی و حقوقی از منظر امور مالیاتی و قراردادی پرداخته ایم.
فهرست
شخص حقیقی چیست؟
در ساده ترین تعریف ممکن، هر انسانی که در حال حاضر زنده است، یک شخص حقیقی محسوب می شود. هر شخص حقیقی می تواند مالک اموال شود، قرارداد منعقد کند، دارای حساب بانکی باشد و از سایر حقوق اشخاص حقیقی بهره مند شود. در نتیجه، هر شخص حقیقی دارای حقوق و تکالیف قانونی است.
پیش از اینکه به تعریف شخص حقیقی از منظر قانونی بپردازیم، ابتدا باید با مفهوم اهلیت تمتع و اهلیت استیفا در حقوق آشنا شویم. اهلیت تمتع به شایستگی یک فرد برای دارا شدن حق گفته می شود که از بدو تولد تا لحظه مرگ به تمامی انسان ها اهدا می شود. اما اهلیت استیفا، به دارا بودن شایستگی به منظور اجرای حق، گفته می شود که لزوما به تمامی انسان های زنده اهدا نمی شود. مطابق ماده ۹۵۶ قانون مدنی ایران، اهلیت برای دارا بودن حقوق (منظور همان اهلیت تمتع است)، با متولد شدن انسان، آغاز و با مرگ او پایان می یابد. همچنین مطابق ماده ۹۵۸ قانون مدنی، تمامی اشخاص حقیقی که در قید حیات هستند، دارای اهلیت تمتع هستند (شایستگی دارا بودن حقوق هستند)، اما اشخاص حقیقی برای اجرای حقوق خود نیاز به داشتن اهلیت استیفا (شایستگی اجرای حقوق) هستند. بنابراین، هر فردی که در جامعه زندگی می کند.
شخص حقوقی چیست؟
از منظر حقوقی، طبق ماده ۵۸۷ قانون تجارت، شرکت های خصوصی پس از ثبت شخصیت حقوقی پیدا می کنند. همچنین طبق ماده ۵۸۸ قانون تجارت، «شخص حقوقی می تواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است به جز حقوق و وظایفی که بر اساس طبیعت انسانی، فقط انسان ممکن است دارای آن ها باشد، مانند: ازدواج، حضانت فرزند و نفقه». به عبارتی ساده تر، شخص حقوقی، یک شرکت، موسسه و یا سازمانی است که قانون به آن شخصیت مستقل داده است تا بتواند مانند یک شخص حقیقی، قرارداد ببندد، مالک اموال باشد، حساب بانکی داشته باشد و طرف دعوا قرار گیرد. به علاوه، اشخاص حقوقی دارای اکثر حقوق تکالیف اشخاص حقیقی به غیر از حقوق مختص به طبیعت انسان ها (مانند ازدواج و غیره) هستند. همچنین، از منظر حقوقی، هر شخص حقوقی، دارای یک شخصیت مستقل از مدیران، کارمندان و مالکان خود است. بنابراین در حسابداری نیز اصل تفکیک شخصیت جزو یکی از مفروضات حسابداری به حساب می آید. به بیان ساده تر، شرکت و سهامداران/مدیرعامل/کارکنان شرکت از نظر مالی و حقوقی، دو شخصیت مستقل محسوب می شوند.
تفاوت شخص حقیقی و حقوقی چیست؟
شخص حقیقی یک انسان زنده است که دارای موجودیت فیزیکی و طبیعی می باشد. اما شخص حقوقی، دارای موجودیت فرضی و غیر فیزیکی است که به موجب قانون، به عنوان یک شخصیت مستقل ایجاد و یا ثبت می شود. برای مثال، شرکت الف که یک شرکت فرضی است، دارای شخصیتی مستقل از اشخاص حقیقی درون آن شرکت مانند صاحبان کسب و کار و کارمندان شرکت است.
همچنین، به دلیل فرض تفکیک شخصیت، حساب های بانکی مدیران و مالکان شرکت الف، از حساب های بانکی شرکت الف کاملا جدا هستند. تفاوت دیگر اشخاص حقیقی با اشخاص حقوقی این است که شناسه هویتی اشخاص حقیقی در ایران، کد ملی است. در حالی که شناسه هویتی اشخاص حقوقی، شناسه ملی است. همچنین دیگر تفاوت شخص حقیقی و حقوقی این است که آغاز موجودیت شخص حقیقی، زمان تولد آن فرد و اتمام موجودیت وی، زمان مرگ آن می باشد. در حالیکه آغاز موجودیت اشخاص حقوقی، زمان ثبت در شرکت های خصوصی و زمان پایان موجودیت اشخاص حقوقی، انحلال آن ها می باشد.
در صورتی که شخصی حقیقی در اثر فعالیت تجاری دچار بدهی شود، کلیه بدهی بر عهده وی خواهد بود. اگرچه در صورتی که شخص حقوقی دچار بدهی شود، مسئولیت بدهی بر عهده شرکت است. به عنوان مثال در صورتی که شرکت سهامی خاص یا عام دچار بدهی شود، بدهی بر عهده شرکت و سهامداران شرکت تا سقف سهام آنهاست نه مدیرعامل شرکت!
انواع اشخاص حقوقی
طبق قانون اساسی و سایر قوانین کشور، اشخاص حقوقی به سه دسته کلی تقسیم می شوند:
- اشخاص حقوقی دولتی
- اشخاص حقوقی عمومی
- اشخاص حقوقی خصوصی
انواع اشخاص حقوقی دولتی
اشخاص حقوقی دولتی به سه دسته وزارتخانه ها، موسسات دولتی و شرکت های دولتی تقسیم می شوند.
انواع اشخاص حقوقی عمومی
اشخاص حقوقی عمومی مانند شهرداری ها، سازمان تامین اجتماعی، هلال احمر، جهاد دانشگاهی و غیره جزو اشخاص حقوقی عمومی هستند.
انواع اشخاص حقوقی خصوصی
اشخاص حقوقی خصوصی، اشخاص حقوقی هستند که توسط افراد یا بخش خصوصی و برای اهداف انتفاعی (با هدف کسب سود) و یا اهداف غیر انتفاعی، ثبت و تشکیل می شوند. اشخاص حقوقی خصوصی باید ابتدا در اداره ثبت شرکت ها، ثبت شوند. همچنین می توانید از طریق روزنامه رسمی، از ثبت شدن یک شرکت مطلع شوید.
طبق قوانین اساسی کشور، انواع اشخاص حقوقی خصوصی، به قرار زیر است:
- شرکت های خصوصی تجاری
- شرکت های خصوصی غیر تجاری
- شرکت های تعاونی
همچنین، انواع شرکت های خصوصی تجاری به قرار زیر است:
- شرکت های سهامی عام
- شرکت های سهامی خاص
- شرکت های با مسئولیت محدود
- شرکت های تضامنی
- شرکت های نسبی
- شرکت های مختلط
مثال شخص حقیقی و حقوقی
برای مثال، یک وکیل پایه یک دادگستری، شخص حقیقی است. اما موسسه حقوقی که مطابق قانون به ثبت رسیده است، شخص حقوقی محسوب می شود و می تواند به نام خود قرارداد منعقد کند یا طرف دعوا، قرار گیرد. در مثالی دیگر، یک برنامهنویس فریلنسر که به نام خود پروژه دریافت می کند، شخص حقیقی است. اما اگر همین فرد برنامهنویس شرکتی را ثبت کند و قراردادها به نام آن شرکت منعقد شوند، شرکت نرمافزاری ثبت شده، یک شخص حقوقی خواهد بود. در این حالت، طرف قرارداد، شرکت است (نه فرد برنامهنویس).
تفاوت حساب بانکی حقیقی و حقوقی
به صورت کلی، حساب های بانکی از نظر صاحب حساب به دو دسته حساب شخص حقیقی و حساب شخص حقوقی تقسیم می شوند. هنگام افتتاح حساب، با توجه به اینکه حساب به نام چه شخصی افتتاح می شود، باید نوع مشتری را مشخص کنید.
اگر می خواهید حساب بانکی به نام خودتان افتتاح کنید، گزینه شخص حقیقی را انتخاب کنید. اما اگر حساب به نام یک شرکت ثبتشده افتتاح می شود، باید گزینه شخص حقوقی را انتخاب کرده و اطلاعات ثبتی شرکت را وارد کنید.
برای افتتاح حساب بانکی به نام شخص حقوقی اطلاعاتی مانند: شناسه ملی شرکت، شماره ثبت شرکت و ... نیز مورد نیاز است. همچنین حساب شخص حقوقی به نام مدیرعامل یا اعضای هیات مدیره شرکت افتتاح نمی شود. بلکه حساب شخص حقوقی فقط به نام شرکت افتتاح می شود.
از نظر مالیاتی، فعالیت به عنوان شخص حقیقی بهتر است یا شخص حقوقی؟
اگر بخواهیم تنها از دید مالیاتی بررسی نماییم، مطابق ماده ۱۰۱ قانون مالیات های مستقیم، درآمد سالانه مشمول مالیات اشخاص حقیقی صاحبان مشاغل تا سقف معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم به شرط تسلیم اظهارنامه در مهلت مقرر، از پرداخت مالیات معاف است. در حالی که این معافیت برای اشخاص حقوقی پیش بینی نشده است. همچنین، اشخاص حقیقی صاحب مشاغل در صورت داشتن شرایط مقرر، می توانند از مزایای تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات های مستقیم استفاده کنند. بر اساس تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات های مستقیم، سازمان امور مالیاتی می تواند مالیات برخی از اشخاص حقیقی صاحبان مشاغل را به صورت مالیات مقطوع تعیین کرده و آن ها را از تسلیم اظهارنامه مالیاتی معاف کند.
در کل پیشنهاد می شود در شروع کار به صورت حقیقی فعالیت کاری شروع شود و به مرور زمان و با افزایش فروش در مقطعی در آینده بعد از چند ماه یا چند سال از شروع فعالیت به صورت حقیقی، تصمیم گرفته شود که ثبت شرکت انجام شود و فعالیت به صورت حقوقی ادامه دارد شود.
همچنین از منظر جرائم مالیاتی برای شخص حقیقی، کلیه مالیات ها و جرائم، مربوط به خود شخص حقیقی است ولی جرائم مالیاتی برای شخص حقوقی مربوط به خود شرکت و سهامداران شرکت و مدیران وقت شرکت در زمان قطعی شدن جریمه مالیاتی است.
تفاوت شخص حقیقی و حقوقی در قراردادها
اشخاص حقیقی و حقوقی هر دو، می توانند قرارداد منعقد کنند. اما نحوه انعقاد قرارداد اشخاص حقیقی و حقوقی با یکدیگر متفاوت است. در قرارداد با شخص حقیقی، طرف قرارداد یک فرد است که دارای نام و نام خانوادگی و کد ملی مشخصی است. در نتیجه، تمامی حقوق و تعهدات مربوط به قرارداد متوجه آن فرد طرف قرارداد (شخص حقیقی) است. از طرف دیگر، در قرارداد با شخص حقوقی، طرف قرارداد یک انسان نیست بلکه یک شرکت است. برای مثال: شما به عنوان یک شخص حقیقی با یک شرکتی خصوصی (شخص حقوقی) قرارداد منعقد می کنید. در این صورت، طرف قرارداد شما مدیر عامل و یا اعضای هیات مدیره نیست. بلکه طرف قرارداد شما، یک شرکت (شخص حقوقی) با نام، شناسه ملی و شماره ثبت مشخصی است که مدیرعامل از طرف شخص حقوقی اقدام به امضا قرارداد می کند.
همچنین در صورتی که شخصی حقیقی در اثر فعالیت تجاری دچار بدهی شود، کلیه بدهی بر عهده وی خواهد بود. اگرچه در صورتی که شخص حقوقی دچار بدهی شود، مسئولیت بدهی بر عهده شرکت است. به عنوان مثال در صورتی که شرکت سهامی خاص یا عام دچار بدهی شود، بدهی بر عهده شرکت و سهامداران شرکت تا سقف سهام آنهاست نه مدیرعامل شرکت!
شخص حقیقی و شخص حقوقی به انگلیسی
معادل انگلیسی اصطلاح «شخص حقیقی» در متون تخصصی حقوقی و تجاری به زبان انگلیسی معمولا، «Natural Person»، است. همچنین، معادل اصطلاح «شخص حقوقی» معمولا، «Legal Entity» است.
سئوالات متداول در زمینه شخص حقیقی و حقوقی
بله، اشخاص حقوقی حق امضا دارند، اما از آنجا که خودشان موجودیت فیزیکی ندارند، این حق توسط نمایندگان قانونی آن ها، معمولا مدیرعامل یا رئیس هیات مدیره اعمال می شود.
خیر. تمامی بانک ها، شخص حقوقی محسوب می شوند. همچنین، بانک ها دارای شخصیت حقوقی مستقل از مدیرعامل و اعضای هیات مدیره خود بانک هستند.
بله. شرکت ها انواع مختلفی دارند و تمامی آن ها شخص حقوقی، محسوب می شوند.
شناسه ملی، شناسه هویتی اشخاص حقوقی است که از طریق سامانه کاتب می توانید برای استعلام شناسه ملی اقدام نمایید. همچنین، می توانید برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه ماهیت شناسه ملی، به صفحه شناسه ملی چیست بیدبرگ مراجعه کنید.
سوالات دیگر در مورد شخص حقیقی و حقوقی
چنانچه در رابطه با شخص حقیقی و حقوقی یا قوانین آن سوال دیگری دارید، میتوانید با دریافت مشاوره تلفنی از متخصصین بیدبرگ اقدام کنید. متخصصین بیدبرگ با سال ها تجربه، مورد شما را با حوصله کامل به صورت دقیق بررسی می کنند و مواردی که در مورد شخص حقیقی و حقوقی ممکن است برای شما مشکل ایجاد کند را به شما گوشزد می کنند و راهکارهای تخصصی ارائه می کنند.
دیدگاه خود را ثبت کنید