تاثیر مدرک تحصیلی در حقوق کارگران، کارمندان و طرح طبقه بندی مشاغل

تمامی مدارک تحصیلی اعم از مدرک لیسانس، فوق لیسانس و دکتری هیچ گونه تاثیری بر روی حقوق کارگران مشمول قانون کار شاغل در کارگاه های فاقد طرح طبقه بندی مشاغل ندارد. اما در کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل، مدرک تحصیلی می تواند به صورت غیر مستقیم و از طریق فراهم کردن شرایط احراز در گروه شغلی، بر روی حقوق کارگران تاثیر بگذارد. در این صفحه بیدبرگ به تاثیر انواع مدارک تحصیلی مانند لیسانس، فوق لیسانس و دکتری بر روی حقوق کارگران در قانون کار و کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل می پردازیم.

در کارگاه هایی که فقط مشمول قانون کار هستند (مشمول طرح طبقه بندی مشاغل نیستند)، مدارک تحصیلی مانند: دیپلم، فوق دیپلم، لیسانس، فوق لیسانس و دکتری هیچ تاثیری بر افزایش یا کاهش حقوق کارگران ندارد. بنابراین، اگر کارگری در هنگام استخدام دارای مدرک دیپلم بوده و پس از استخدام مدرک لیسانس (کارشناسی) یا فوق لیسانس (کارشناسی ارشد) دریافت کند، کارفرما صرفا به دلیل دریافت مدرک تحصیلی بالاتر، ملزم به افزایش حقوق کارگر نیست؛ مگر اینکه تاثیر مدرک تحصیلی بر افزایش حقوق کارگران در قرارداد کار، رویه های داخلی یا عرف کارگاه مورد نظر، پیش بینی شده باشد.

برای مثال، اگر کارگری با مدرک دیپلم به عنوان حسابدار در یک کارگاه مشمول قانون کار، استخدام شود و بعد از چند سال مدرک کارشناسی حسابداری بگیرد، دریافت مدرک جدید، کارفرما را ملزم به افزایش حقوق کارگر نمی کند. مگر اینکه کارفرما برای هر یک از مدارک تحصیلی مانند: مدرک لیسانس، فوق لیسانس یا دکتری مزایای مزدی مشخصی تعیین کرده باشد.

برای تشخیص تاثیر مدرک تحصیلی بر روی حقوق کارگران در کارگاه های فاقد طرح طبقه بندی مشاغل، باید قرارداد کار، توافق بین کارگر و کارفرما و عرف کارگاه بررسی شوند. در نتیجه اگر تاثیر افزایش مدرک تحصیلی بر روی حقوق کارگران در کارگاه های مشمول قانون کار در قرارداد کار، توافق بین کارگر و کارفرما، رویه های داخلی و عرف کارگاه پیش بینی نشده است، به هیچ عنوان کارفرمایان ملزم به افزایش حقوق کارگران در صورت افزایش مدرک تحصیلی پرسنل نیستند.

تاثیر مدارک تحصیلی مانند مدرک لیسانس، فوق لیسانس و دکتری بر حقوق کارگران شاغل در کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل ممکن است که بر روی نحوه محاسبه حقوق در طرح طبقه بندی مشاغل موثر باشد.

در کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل، مدرک تحصیلی می تواند یکی از شرایط احراز شغل در یک گروه شغلی باشد. شرایط احراز یک شغل برای یک گروه شغلی در طرح طبقه بندی مشاغل، ممکن است، شامل: حداقل مدرک تحصیلی، رشته مرتبط، سابقه و تجربه کاری و مهارت های مورد نیاز باشد. با این حال، گروه شغلی بر اساس ارزش و ویژگی های شغل تعیین می شود و مدرک تحصیلی فقط یکی از شرایط احراز شغل برای گروه شغلی است و صرف مدرک تحصیلی بالاتر سبب بالاتر رفتن گروه شغلی و مزد شغل نمی شود.

یکی از نکات مهم در طرح طبقه‌بندی مشاغل، امکان جایگزینی سابقه کاری به جای کمبود مدرک تحصیلی است. طبق دستورالعمل اجرایی طرح طبقه بندی مشاغل، در زمان تطبیق اولیه کارگر با یک شغل، ممکن است سابقه کاری کارگر برای جبران کمبود تحصیلات در فرایند احراز شغل، در نظر گرفته شود. در این حالت، سال‌ های سابقه‌ کاری کارگر، طبق ضوابط و دستورالعمل های طرح طبقه بندی مشاغل مصوب کارگاه، از سابقه کاری مبنای محاسبه مزد سنوات، کسر خواهد شد. اگر کارگر بعد از تطبیق اولیه طرح طبقه بندی مشاغل، مدرک تحصیلی مورد نیاز را ارائه کند، سوابق کاری کسر شده و مزد مربوط به آن ها از تاریخ ارائه مدرک تحصیلی، با رعایت شرایط دستورالعمل، قابل برگرداندن، است.

برای مثال، اگر کارگری هنگام اجرای اولیه طرح طبقه بندی مشاغل به دلیل نداشتن حداقل مدرک تحصیلی برای احراز در شغل مورد نظر، بخشی از سابقه کاری خود را برای جبران کمبود مدرک تحصیلات از دست بدهد، پس از ارائه مدرک تحصیلی مورد نیاز می‌ تواند درخواست بررسی و برگرداندن سوابق کاری کسر شده را مطرح کند.

همچنین در برخی از کارگاه هایی که دارای نظام رتبه بندی یا گریدینگ هستند، ممکن است بر اساس رویه داخلی نظام رتبه بندی کارگاه، مدرک تحصیلی سبب افزایش رتبه و مزد رتبه کارگران شود؛ اما رتبه و گروه شغلی دو مفهوم متفاوت هستند. گروه شغلی مربوط به کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل است اما رتبه مربوط به کارگاه دارای نظام رتبه بندی است. گروه شغلی به شرایط احراز ذکر شده در طرح طبقه بندی مصوب کارگاه بستگی دارد، در حالی که رتبه بر اساس رویه داخلی نظام رتبه بندی کارگاه تعیین می شود.

در کارگاه های دارای طرح طبقه بندی مشاغل، مدارک تحصیلی مختلف مانند: مدرک لیسانس، فوق لیسانس و دکتری به صورت غیر مستقیم بر روی احراز یک شغل در گروه شغلی و تعیین مزد شغل اثر می گذارند. زیرا برخی از مشاغل در طرح طبقه بندی مشاغل کارگاه ها برای احراز نیاز به حداقل مدرک تحصیلی مشخصی دارند.

در جدول طبقه‌بندی مشاغل بر اساس مدرک تحصیلی ۱۴۰۵، امتیاز تحصیلات مورد نیاز هر شغل از پایان دوره ابتدایی تا دکترای تخصصی درج شده است. داشتن مدرک تحصیلی بالاتر از مدرک مورد نیاز شغل، به‌ تنهایی موجب افزایش گروه شغلی یا مزد شغل کارگر نمی‌ شود. مگر اینکه مدرک بالاتر در شرایط احراز شغل و طرح طبقه‌ بندی مشاغل کارگاه پیش‌ بینی شده باشد.

در زیر جدول طبقه بندی مشاغل بر اساس مدرک تحصیلی سال ۱۴۰۵ قرار داده شده است:

به صورت کلی پرداخت حق مدرک تحصیلی بوسیله کارفرما طبق قانون کار الزامی نیست. اما کارفرمایان شرکت ها می توانند طبق اختیار خود مبلغی را به عنوان مزایای حق مدرک تحصیلی، بر اساس مدارک تحصیلی به کارگران پرداخت کنند.

برای مثال ممکن است که کارفرمای کارگاهی، به اختیار خود طبق مدارک تحصیلی کارگران مبلغی را تحت عنوان حق مدرک تحصیلی به کارگران خود پرداخت کند. برای مثال در یک شرکت طبق خواست کارفرما، کارگران دارای مدرک تحصیلی مشخصی مبالغ زیر را به عنوان حق مدرک تحصیلی به صورت ماهیانه دریافت می کنند:

• لیسانس مبلغ: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• فوق لیسانس مبلغ: ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• دکتری مبلغ: ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال

همچنین توجه کنید که درست است که به صورت کلی، پرداخت حق مدرک تحصیلی به عنوان یکی از مزایای حقوق و دستمزد به کارگران الزامی نیست اما در حالات خاص زیر ممکن است که پرداخت حق مدرک تحصیلی به کارگران الزامی باشد:

• پرداخت حق مدرک تحصیلی در قرارداد کار کارگر ذکر آمده باشد.
• پرداخت حق مدرک تحصیلی جزو عرف و یا رویه های داخلی کارگاه باشد.
• کارگر و کارفرما در زمینه پرداخت حق مدرک تحصیلی به توافق رسیده باشند.

طبق قوانین مدیریت خدمات کشوری، مدرک تحصیلی کارمندان دولت در تعیین حقوق و مزایای آن ها می تواند طبق ضوابط و مقررات مربوطه، موثر باشد. بر اساس ماده ۶۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، مدارک تحصیلی، دوره‌ های آموزشی، مهارت‌ ها، سنوات خدمت و تجربه کاری از عوامل تعیین‌ کننده امتیاز «حق شاغل» هستند. ماده ۶۵ قانون مدیریت خدمات کشوری نیز مبنای تعیین حق شغل را مشخص می‌ کند. همچنین، مطابق بند ۱ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری، برای کارمندان واجد شرایط شاغل در مشاغل تخصصی مناطق کمتر توسعه‌ یافته و بد آب‌ و هوا، با داشتن مدرک کارشناسی ارشد (فوق لیسانس) و بالاتر، فوق‌العاده حق مدرک تحصیلی می تواند تا سقف ۲۵ درصد امتیاز حقوق ثابت باشد. با این حال، در سازمان های دولتی صرف اخذ مدرک تحصیلی بالاتر کارمندان دولت، لزوما موجب افزایش خودکار حقوق یا ایجاد حق دریافت مزایای جداگانه تحت عنوان حق مدرک تحصیلی نمی‌ شود و الزامی بودن پرداخت حق مدرک تحصیلی در سازمان ها و شرکت های دولتی تابع ضوابط استخدامی و مقررات مربوطه است.