سامانه اشتغال اتباع خارجی (ویزای کار ایران برای افغانها)

همه اتباع خارجی، از جمله اتباع افغانستان و دیگر کشورها، برای اشتغال در ایران نیاز به پروانه اشتغال اتباع دارند که توسط وزارت کار صادر می شود. نحوه درخواست مجوز کار اتباع به صورت الکترونیکی از طریق سامانه اشتغال اتباع خارجی وزارت کار به آدرس eatba.mcls.gov.ir می باشد. در این مقاله بیدبرگ به صورت کامل شرایط،‌ مدارک، هزینه و نحوه دریافت پروانه کار اتباع خارجی توضیح داده شده است.

سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی، پلتفرمی رسمی و آنلاین زیر نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است که با هدف ساماندهی، نظارت و مدیریت وضعیت اشتغال اتباع خارجی در ایران ایجاد شده است.

هدف اصلی این سامانه، تسهیل امور اداری مرتبط با اشتغال اتباع، پیشگیری از فعالیت‌های غیرمجاز و افزایش شفافیت در بازار کار کشور است.

از طریق این سامانه، اتباع خارجی و کارفرمایان می‌توانند:

• برای دریافت یا تمدید پروانه کار اتباع خارجی اقدام کنند؛
• وضعیت اشتغال و اطلاعات مربوط به نیروی کار خارجی را مشاهده و مدیریت نمایند؛
• مدارک لازم را به‌صورت آنلاین بارگذاری و روند بررسی درخواست را پیگیری کنند؛
• در هر مرحله، از وضعیت نهایی و نتیجه بررسی درخواست خود مطلع شوند.

کلیه کارفرمایان حقیقی و حقوقی که اتباع خارجی را به کار می‌گیرند، موظف هستند اطلاعات نیروی کار خارجی خود را در سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی وزارت کار ثبت کنند.

ثبت اطلاعات در سامانه اشتغال اتباع خارجی به کارفرمایان کمک می‌کند تا از جریمه های قانونی بابت بکارگیری نیروی کار غیرمجاز جلوگیری شود.

ارائه ویزای کارگری به اتباع افغان به صورت سلیقه ای و برای استان های مختلف و مشاغل مختلف به صورت سلیقه ای انجام می شود. لذا کارفرما می تواند نسبت به ثبت درخواست و پیگیری درخواست روادید کارگری برای اتباع افغان اقدام کند تا ببیند کارمند وزارت کار تشخیص می دهد که به کارگر فوق پروانه کار بدهد یا خیر (بله! اقتصاد کشور لنگ تصمیم گیری یه کارمند دولت هست!)

به عنوان مثال، اداره کار استان تهران در جدیدترین اطلاعیه خود اعلام کرده است که دیگر برای مشاغل سلامت محور (غذایی، آرایشی و بهداشتی ) و مشاغلی که فرصت اشتغال برای نیروی کار ایرانی وجود دارد (مانند: فروشندگی، نگهبانی، سرایداری، کارمند اداری و....) مجوز کار صادر نمی کند.

یعنی در حال حاضر، برای استان تهران در صورتی که برای مشاغلی مانند: فروشندگی، نگهبانی، سرایداری، کارمند اداری می خواهید درخواست ویزای کار کنید، درخواست شما متاسفانه در اداره کار رد می شود. البته در برخی استان های مرزی و غیر تهران، پروانه کار اتباع افغان همچنان به صورت موردی صادر می شود.

لذا پیشنهاد می کنیم کارفرما برای ثبت درخواست روادید کارگری اتباع اقدام و پیگیری کند، تا شاید با درخواست وی موافقت شود!

برای استان تهران، در حال حاضر و تا اطلاع ثانوی، ارائه درخواست ویزای کار اتباع خارجی فقط برای مشاغل زیر امکانپذیر است:

1. اتباع افغانستان به عنوان مدیرعامل و اعضای هیات مدیره
2. اتباعی که دارای حداقل مدرک کارشناسی از دانشگاه معتبر هست و مدرک آن ها مرتبط با شغل مورد ادعا است.

در واقع، در صورتی که اتباع افغانستان برای سمت مدیرعامل یا عضو هیات مدیره درخواست ویزای کار داشته باشند، امکان صدور ویزای کار وجود دارد. همچنین اتباع افغانستانی که مدرک کارشناسی معتبر دارند نیز می توانند برای مشاغل مرتبط درخواست ویزای کار دهند.

عکس اطلاعیه فوق در تصویر زیر آمده است:

اگرچه طبق تصویر بالا، ارائه ویزای کارگری به اتباع افغان در استان تهران محدود شده است، ولی پیشنهاد می کنیم کارفرما درخواست خود را ثبت کند، و بعد از ثبت درخواست نسبت به پیگیری حضوری در اداره کار میرزای شیرازی اقدام کند تا بلکه کارمند دولت با درخواست وی موافقت کند!

برای سایر استان ها هم پیشنهاد می کنیم کارفرما برای روادید کارگری اتباع افغان اقدام کند و به صورت حضوری به اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان خود مراجعه کند تا موافقت کارمند دولت را کسب کند!

ممنوع بودن استخدام تبعه خارجی بدون پروانه کار توسط معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری به صورت پیامکی به اطلاع شهروندان رسانده شده است:

با توجه به ممنوع بودن بکارگیری اتباع خارجی بدون مجوز کار در ایران، در این مقاله بیدبرگ ابتدا به تعریف پروانه کار اتباع خارجی پرداخته ایم و پس از آن شرایط و نحوه دریافت پروانه اشتغال اتباع خارجی و جریمه بکارگیری اتباع بدون پروانه کار را توضیح داده ایم.

پروانه کار اتباع،‌ مجوزی است که توسط وزارت کار برای اجازه کار اتباع در ایران صادر می شود. مجوز کار اتباع به آنان این اجازه را میدهد تا به صورت قانونی در کشور کار کنند و درآمد کسب کنند. اشتغال بدون پروانه کار اتباع، غیرقانونی است و می تواند منجر به جریمه کارفرما و اخراج تبعه گردد. نمونه پروانه کار اتباع یا مجوز کار اتباع یا کارت کار در زیر نشان داده شده است:

قانون کار و استخدام اتباع خارجی، مواد ۱۲۰ الی ۱۲۹ قانون کار است. مطابق ماده ۱۲۰ قانون کار، اتباع بیگانه نمی توانند در ایران مشغول به کار شوند، مگر اینکه ویزا و پروانه کار اتباع را داشته باشند. اتباع خارجی که کارفرما برای آنها پروانه کار اتباع تهیه می کند،‌ مشمول قانون کار ایران می شوند

همانطور که در قسمت قبل گفته شد، بعد از دریافت مجوز کار توسط کارفرما، تبعه مشمول قانون کار ایران می شوند و کلیه مزایای قانون کار از جمله: بیمه تامین اجتماعی، عیدی و سنوات و... به اتباع دارای پروانه کار نیز تعلق می گیرد.

البته به اتباع، بیمه بیکاری تعلق نمی گیرد، لذا حق بیمه اتباع ۳٪‌ بیمه بیکاری را ندارد و به جای ۳۰٪ ضریب ۲۷٪ حقوق برای حق بیمه در نظر گرفته می شود که از این مبلغ ۲۰ درصد سهم کارفرما و ۷ درصد سهم تبعه بیمه شده است.

تفاوتی در حقوقی یا حقیقی بودن کارفرما برای مسئولیت های فوق نسبت به تبعه وجود ندارد و کلیه شرکت ها و اشخاصی که تبعه استخدام می کنند می بایست نسبت به بیمه کردن تبعه و پرداخت عیدی و سنوات به تبعه اقدام کنند.

برای استخدام اتباع کشورهای خارجی از جمله افغانستان، تبعه می بایست دارای:

1. پروانه اشتغال اتباع خارجی
2. ویزای کار بعد از تایید پروانه اشتغال باشند.

توجه داشته باشید که ثبت درخواست پروانه کار برای اتباعی که سابقه کیفری دارند یا رد مرز شده اند، امکانپذیر نمی باشد. در این مقاله بیدبرگ نحوه دریافت پروانه اشتغال اتباع خارجی و پس از آن ویزای کار توضیح داده شده است.

پیش از هر اقدامی، کارفرما باید بررسی کند که برای شغل مورد نظر او در بازار کار ایران نیروی متقاضی ایرانی به تعداد کافی وجود ندارد. بر اساس مقررات، حق تقدم در استخدام با کارگران ایرانی است و تنها در صورتی که نیروی متخصص داخلی در دسترس نباشد، امکان به‌کارگیری اتباع خارجی وجود خواهد داشت.

وزارت کار در جدیدترین اطلاعیه خود اعلام کرده است که دیگر برای مشاغل سلامت محور (غذایی، آرایشی و بهداشتی ) و مشاغلی که فرصت اشتغال برای نیروی کار ایرانی وجود دارد (مانند: فروشندگی، نگهبانی، سرایداری، کارمند اداری و....) مجوز کار صادر نمی کند.

یعنی در صورتی که برای مشاغلی مانند: فروشندگی، نگهبانی، سرایداری، کارمند اداری می خواهید درخواست ویزای کار کنید، درخواست شما متاسفانه در اداره کار رد می شود.

در حال حاضر و تا اطلاع ثانوی،ارائه درخواست ویزای کار اتباع خارجی فقط برای مشاغل زیر امکانپذیر است:

1. اتباع افغانستان به عنوان مدیرعامل و اعضای هیات مدیره
2. اتباعی که دارای حداقل مدرک کارشناسی از دانشگاه معتبر هست و مدرک آن ها مرتبط با شغل مورد ادعا است.

در واقع، در صورتی که اتباع افغانستان برای سمت مدیرعامل یا عضو هیات مدیره درخواست ویزای کار داشته باشند، امکان صدور ویزای کار وجود دارد. همچنین اتباع افغانستانی که مدرک کارشناسی معتبر دارند نیز می توانند برای مشاغل مرتبط درخواست ویزای کار دهند.

عکس اطلاعیه فوق در تصویر زیر آمده است:

اگرچه طبق تصویر بالا، ارائه ویزای کارگری به اتباع افغان در استان تهران محدود شده است، ولی پیشنهاد می کنیم کارفرما درخواست خود را ثبت کند، و بعد از ثبت درخواست نسبت به پیگیری حضوری در اداره کار میرزای شیرازی اقدام کند تا بلکه کارمند دولت با درخواست وی موافقت کند!

برای سایر استان ها هم پیشنهاد می کنیم کارفرما برای روادید کارگری اتباع افغان اقدام کند و به صورت حضوری به اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان خود مراجعه کند تا موافقت کارمند دولت را کسب کند!

در صورتی که کارفرما شخص حقیقی باشد، مدارک زیر مورد نیاز است:

1. کپی کارت ملی و شناسنامه
2. پروانه کسب یا مجوز فعالیت معتبر
3. آخرین لیست بیمه
4. تاییدیه پرداخت لیست بیمه

همچنین در صورتی که کارفرما شخص حقوقی باشد، مدارک زیر مورد نیاز است:

1. آگهی تاسیس شخص حقوقی
2. اساسنامه شخص حقوقی
3. آگهی تغییرات شخص حقوقی
4. مجوز فعالیت شرکت (جواز کسب، پروانه بهره‌برداری و…)
5. آخرین لیست بیمه
6. تاییدیه پرداخت لیست بیمه
7. کارت ملی مدیرعامل

مدارک زیر نیز برای تبعه مورد نیاز است:

1. پاسپورت با حداقل ۸ ماه اعتبار
2. عکس پرسنلی (3 در 4)
3. کد یکتا (کد یکتا مشابه کد ملی برای اتباع است که یک عدد ۱۳ رقمی است و توسط دفاتر کفالت، اقامت و اشتغال اتباع خارجی صادر می شود)
4. در صورتی که تبعه برای شغل تخصصی درخواست می دهد، گواهینامه ها و مدارک تحصیلی ترجمه شده توسط دارالترجمه رسمی به همراه رزومه تبعه (فارسی یا انگلیسی)‌ مورد نیاز است.

صدور پروانه اشتغال اتباع خارجی به طور میانگین تا ۲۰ روز طول میکشد. عواملی مانند: نقص مدارک این مدت را می تواند افزایش دهد.

طبق بخشنامه جدید وزارت کار در مورد مدت اعتبار پروانه اشتغال، پروانه کار اتباع خارجی ۹ ماه اعتبار دارد. بعد از اتمام اعتبار پروانه کار، می بایست کارفرما مجددا درخواست پروانه اشتغال تبعه را تمدید کند. سپس تبعه می بایست از کشور خارج شده یا به مناطق آزاد مانند کیش سفر کند و مجدد به کشور وارد شود.

تعرفه صدور پروانه کار اتباع خارجی در سال ۱۴۰۴، دوازده میلیون ریال است. همچنین هزینه تمدید پروانه کار اتباع خارجی و یا تغییر آن، ده میلیون ریال می باشد. تمدید پروانه کار اتباع خارجی از طریق همین سامانه پروانه اشتغال اتباع خارجی امکان پذیر است.

پرداخت هزینه صدور پروانه کار بر عهده کارفرما است، اگرچه کارفرما و اتباع می توانند توافق کنند که همه یا بخشی از هزینه اداری فوق توسط تبعه پرداخت گردد.

مراحل دریافت پروانه کار اتباع در دستورالعمل تشکیل پرونده کارفرما و صدور ویزا (روادید) و پروانه کار اتباع خارجی وزارت کار آمده است.

صدور پروانه کار اتباع خارجی در مناطق آزاد مانند: کیش تابع مقررات خاص و فرآیند اداری همان منطقه آزاد می باشد. به عنوان مثال برای ثبت درخواست پروانه کار در کیش می بایست به سامانه آنلاین پروانه کار و اشتغال اتباع خارجی منطقه آزاد کیش مراجعه کرد.

سامانه ثبت درخواست مجوز کار اتباع خارجی برای سایر مناطق سرزمینی که منطقه آزاد نیستند، eatba.mcls.gov.ir است. برای ثبت درخواست مجوز کار اتباع خارجی، گام های زیر می بایست انجام شود:

1. گام اول: ثبت نام اولیه در سایت پروانه اشتغال اتباع خارجی eatba.mcls.gov.ir
2. گام دوم: ورود به سامانه اشتغال اتباع
3. گام سوم: تکمیل مدارک ثبت نام و ارسال درخواست بررسی از طریق سامانه
4. گام چهارم: فعال سازی پنل کارفرما برای ثبت درخواست صدور پروانه اشتغال
5. گام پنجم: بررسی در کمیته فنی اداره کار و صدور پروانه اشتغال برای تبعه
6. گام ششم: درخواست روادید ورود با حق کار (ویزای کار)

ثبت نام در سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی می بایست توسط کارفرما انجام شود (شخصی که در ایران، صاحب کار است و می خواهد کارگر خارجی استخدام کند)

برای ثبت نام در سایت پروانه اشتغال اتباع خارجی بر روی دکمه زیر کلیک کنید:

صفحه نخست سامانه آنلاین پروانه اشتغال اتباع خارجی eatba mcls gov ir در زیر آمده است.

برای ثبت نام در سامانه آنلاین پروانه اشتغال اتباع خارجی، بر روی گزینه «ثبت نام کارفرمای متقاضی روادید کارگری» کلیک کنید تا به صفحه قبول قوانین و شرایط هدایت شوید.

قوانین و شرایط را مطالعه و قبول کنید و بر روی دکمه «گام بعدی» کلیک کنید تا به صفحه زیر هدایت شوید:

اطلاعات خواسته شده را ثبت کنید.

نشانگر ۱: در این کادر باید شخصیت حقیقی یا حقوقی کارفرمایان انتخاب گردد. لازم به ذکر است که تمامی کارفرمایانی که به صورت شرکت یا سازمان در حال فعالیت میباشند؛ شخصیت حقوقی دارند و کارفرمایانی که به صورت شخصی و با هویت فردی خود اقدام به فعالیت میکنند به عنوان شخصیت حقیقی محسوب میشوند که در زمان ثبت نام باید به این نکته دقت شود.

نشانگر ۲: در این کادر باید ملیت مدیر عامل شرکت اعم از ایرانی یا خارجی انتخاب گردد. لازم به توضیح است که اگر شرکتی به عنوان نماینده عمده شرکت خارجی در ایران ثبت باشد باید بجای اطلاعات مدیر عامل اطلاعات نماینده عمده آن شرکت را ثبت نمایید

برای مشاهده راهنمای سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی برای تکمیل باقی کادرها،‌ می توانید فایل pdf آموزش نحوه کار با سامانه اشتغال اتباع را دانلود کنید:

بعد از ثبت نام در سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی، نوبت به ورود به سامانه می رسد. برای ورود به سامانه اشتغال اتباع بر روی لینک زیر کلیک کنید:

صفحه ورود سامانه اشتغال اتباع در زیر آمده است. در قسمت نام کاربری، در صورتی که به صورت حقوقی ثبت نام کرده اید، نام کاربری همان شناسه ملی است و در صورتی که به صورت حقیقی ثبت نام کرده اید، نام کاربری همان کد ملی کارفرما است.

سایت پروانه اشتغال اتباع همراه با خطاهای مختلف است. در صورتی که بعد از ورود به سامانه خطای 500 گرفتید، در قسمت آدرس بار کلیه حروف بعد از آدرس سایت را حذف کنید و بر روی دکمه اینتر بزنید تا سایت به درستی باز شود!

بعد از ورود به سامانه پروانه اشتغال اتباع، به صفحه زیر وارد می شوید:

از منو ثبت نام اولیه را انتخاب کنید و سپس گزینه مدیریت شخص حقوقی را انتخاب کنید و نسبت به تکمیل فرم مربوط به اطلاعات کارفرما اقدام کنید. در راهنمای زیر به طور کامل، نحوه تکمیل اطلاعات مورد نیاز توضیح داده شده است:

بعد از تایید اطلاعات ثبت شده کارفرما در گام قبلی، منوی درخواست صدور روادید کارگری در سامانه قابل مشاهده است که تصویر آن در عکس زیر آمده است:

سپس کارفرما می بایست نسبت به ثبت اطلاعات شغلی که برای آن نیاز به تبعه خارجی وجود دارد مانند: عنوان شغل، شرح وظایف، محل کار، ساعات کاری و حقوق پیشنهادی را ثبت کند.

همچنین کارفرما می بایست نسبت به ثبت فرصت شغلی در سامانه جستجوی شغل وزارت کار اقدام کند.

در صورتی که تبعه خارجی مورد نظر از قبل شناسایی شده باشد، اطلاعات زیر باید به سامانه پروانه اتباع خارجی ارائه شود:

• مشخصات هویتی (نام، نام خانوادگی، تاریخ تولد، شماره گذرنامه)
• کپی گذرنامه و ویزای معتبر
• مدارک تحصیلی یا مهارتی مرتبط با شغل
• سابقه کاری تبعه خارجی

در آخر پس از تکمیل اطلاعات، کارفرما می تواند نسبت به ثبت درخواست صدور پروانه کار اتباع خارجی اقدام کند. پس از ثبت موفقیت آمیز درخواست، سامانه به کارفرما یک کد رهگیری ارائه می دهد. این کد برای پیگیری وضعیت درخواست در مراحل بعدی استفاده می شود.

برای پیگیری درخواست پروانه اشتغال در صورتی که در تهران هستید می توانید به اداره کار میرزای شیرازی مراجعه حضوری کنید یا با شماره 02188921833 تماس بگیرید. همچنین در صورتی که در سایر شهرها هستید به اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان خود مراجعه حضوری کنید.

بعد از ثبت درخواست پروانه کار توسط کارفرما در سامانه پروانه اشتغال اتباع خارجی، این درخواست در کمیته فنی اداره کار بررسی می شود. کمیته فنی اداره کار بررسی می کند که شغلی که تبعه برای آن می خواهد استخدام شود، آیا نیاز به آن شغل در ایران وجود دارد و اشخاص ایرانی تمایل و تخصص برای انجام آن کار را دارند یا خیر. معیارهای بررسی شامل موارد زیر است:

• ضرورت استخدام تبعه خارجی
• تخصص و مهارت فرد موردنظر
• مطابقت شغل پیشنهادی با مدارک و مهارت های تبعه خارجی

کمیته فنی همچنین نسبت به ارزیابی موارد زیر اقدام می کند:

• مدارک هویتی و تخصصی تبعه خارجی برای تطابق با شرایط شغل ارزیابی می شود.
• مدارک کارفرما برای اثبات توانایی قانونی و مالی جهت استخدام بررسی می شود.

در صورتی که مدارک ناقص یا نیازمند اصلاح باشد، کارفرما و تبعه خارجی از سوی اداره کار مطلع شده و باید نواقص را در بازه زمانی مشخص برطرف کنند.

بعد از بررسی کمیته فنی، تایید یا عدم تایید درخواست به کارفرما ابلاغ می گردد. کارفرما نیز می بایست ۴۸ ساعت صبر کند و پس از آن با دبیرخانه اداره کار تماس بگیرد یا حضوری مراجعه کند تا نامه برای وزارت خارجه را دریافت کند.

رواديد ورود باحق كار (ویزای کار)، رواديدى است كه جهت اتباع خارجى به منظور اشتغال به كار در‎ ‎ايران صادر می ‏گردد. ضرورى است کارفرما قبلا نسبت به اخذ مجوز اشتغال اتباع از‏‎ ‎طريق وزارت کار اقدام نمايد. بعد از موافقت با مجوز اشتغال اتباع توسط وزارت کار، وضعیت درخواست روادید،‌ پذیرفته شده می شود و در پنل نامه ای با امضای مدیر کل قابل دانلود می شود که با این نامه می توان از طریق سایت روادید الکترونیکی وزارت امور خارجه اقدام به درخواست ویزای کار کرد.

برای درخواست ویزا دو حالت وجود دارد:

1. تبعه خارج از کشور حضور دارد: کارفرما شناسه تاییدیه پروانه اشتغال وزارت کار را در اختیار تبعه قرار می دهد تا تبعه به سفارت ایران در کشور خود مراجعه کند و درخواست ویزا (روادید) را در سفارت ثبت کند.
2. تبعه داخل کشور حضور دارد: در این صورت بعد از تایید پروانه اشتغال اتباع توسط وزارت کار، تبعه یکبار می بایست از کشور خارج شود یا به مناطق آزاد مانند کیش سفر کند و مجدد درخواست ویزا دهد.

برای اتباعی که داخل افغانستان حضور دارند، برای انتخاب کنسولگری می توانند با توجه به تصویر زیر اقدام کنند:

ضمنا اتباع فوق مى توانند ‏پس از ورود به ايران،‎ ‎جهت خانواده خود درخواست ویزا دهند.

تبعه بعد از دریافت ویزای کار، می تواند نسبت به درخواست کارت آمایش (اقامت موقت اتباع خارجی) از طریق اداره امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور در استان محل اقامت خود اقدام کند که یک نمونه کارت آمایش در زیر آمده است:

حداقل دو ماه قبل از انقضای پروانه کار می بایست برای گواهی مالیاتی اتباع اقدام شود. همچنین نسبت به خرید بیمه حوادث اتباع اقدام شود.

حداقل یک ماه قبل از انقضای پروانه باید درخواست تمدید ثبت شود. برای تمدید پروانه اشتغال اتباع، کارفرما می بایست از طریق همین سامانه eatba.mcls.gov.ir نسبت به ثبت درخواست تمدید پروانه اشتغال اتباع اقدام کند.

در صورت گم شدن پروانه اشتغال اتباع، می بایست نسبت به ثبت درخواست صدور کارت المثنی پروانه کار اقدام شود.

مدت اعتبار مجوز کار بر روی کارت کار ثبت می گردد. توجه داشته باشید که در صورتی که تبعه، کارفرمای خود را بخواهد عوض کند، کارفرمای جدید می بایست مجددا نسبت به درخواست صدور کارت اشتغال اتباع اقدام کند و کارت قبلی تبعه برای کارفرمای قبلی، اعتباری برای محل کار جدید ندارد.

جریمه استخدام اتباع خارجی که پروانه اشتغال ندارند، بابت هر روز اشتغال غیرمجاز معادل پنج برابر حداقل دستمزد روزانه همان سال است. لذا مبلغ جریمه استخدام غیرقانونی اتباع خارجی برای سال ۱۴۰۴، روزانه 17،318،280 ریال است که در صورت تکرار تخلف، این میزان دو برابر خواهد شد.