مرخصی ساعتی چیست؟ نحوه محاسبه و شرایط قانون کار

مرخصی ساعتی یک روشی برای استفاده از مرخصی استحقاقی به صورت ساعتی (به جای روزانه)، است. برای مثال، کارمندی که برای مراجعه به پزشک، به دو ساعت مرخصی نیاز دارد، می‌ تواند با هماهنگی کارفرما از مرخصی ساعتی استفاده کند و این مدت از مانده مرخصی استحقاقی او کسر شود. در این مقاله بیدبرگ به بررسی جامع مرخصی ساعتی می پردازیم.

مرخصی ساعتی به استفاده بخشی از مرخصی استحقاقی به میزان کمتر از یک روز کاری (یعنی کمتر از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه)، گفته می‌ شود. در مرخصی ساعتی، کارمند به‌ جای اینکه یک روز کامل در مرخصی باشد، برای چند ساعت از محل کار خارج می شود. بنابراین، به تعداد ساعات مرخصی ساعتی، از مانده مرخصی استحقاقی او کسر می‌ شود.

مرخصی ساعتی، معمولا زمانی کاربرد دارد که کارمند به مرخصی کمتر از یک روز کاری احتیاج دارد و از طرفی هم نمی خواهد که یک روز کامل مرخصی استحقاقی خود را از دست دهد؛ برای نمونه، ممکن است کارمندی برای مراجعه به پزشک، تنها چند ساعت از محل کار خارج شود. در این حالت به جای کسر یک روز کامل از مانده مرخصی، تعداد ساعات مرخصی ساعتی استفاده شده، از مانده مرخصی کارمند، کسر می شود.

مرخصی ساعتی، به صورت مشخص، در قانون کار ذکر نشده است. بلکه مبنای استفاده از مرخصی ساعتی، همان مرخصی استحقاقی ذکر شده در ماده ۶۴ قانون کار است. مطابق ماده ۶۴ قانون کار: «مرخصی استحقاقی سالانه کارگران با استفاده از مزد و احتساب چهار روز جمعه جمعا، یک ماه است. سایر روز های تعطیل جزء، ایام مرخصی محسوب نخواهد شد. برای کار کمتر از یکسال مرخصی مزبور به نسبت مدت کار انجام یافته محاسبه می شود».

در نتیجه، اگر کارگر از مرخصی ساعتی استفاده کند، ساعات مرخصی استفاده‌ شده از مانده مرخصی استحقاقی او کسر می‌ شود.

مرخصی ساعتی، نوع خاصی از استفاده از مرخصی استحقاقی است. تنها تفاوت مرخصی ساعتی با مرخصی استحقاقی این است که مبنای محاسبه مرخصی استحقاقی، بر اساس روز کاری است. اما مبنای محاسبه مرخصی ساعتی، مانده مرخصی استحقاقی بر اساس ساعت (به جای روز) است.

بنابراین مرخصی استحقاقی و مرخصی ساعتی را نباید دو نوع مرخصی جداگانه تصور کرد. اگر کارگر یک یا چند روز کامل از مرخصی خود استفاده کند، مرخصی استحقاقی روزانه داشته است و اگر تنها چند ساعت از مرخصی استحقاقی خود را مصرف کند، از مرخصی استحقاقی به‌ صورت ساعتی استفاده کرده است. در هر دو حالت، دقیقا معادل مدت مرخصی استحقاقی استفاده‌ شده، از مانده مرخصی استحقاقی، کسر می‌ شود.

مبنای محاسبه مرخصی ساعتی، میزان مرخصی استحقاقی ماهانه و سالانه پرسنل، بر اساس ساعت است. برای پرسنل تمام‌ وقت، مرخصی استحقاقی سالانه یک ماه با احتساب چهار روز جمعه، معادل ۲۶ روز کاری در نظر گرفته می‌ شود. با فرض ساعت کاری موظفی ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه در هر روز، کل مرخصی استحقاقی سالانه برابر با ۱۹۰ ساعت و ۴۰ دقیقه خواهد بود. در نتیجه با این حساب، مرخصی استحقاقی ماهانه بر اساس روز، ۲.۵ روز در ماه و بر اساس ساعت، مرخصی ساعتی در ماه ۱۸ ساعت و ۲۰ دقیقه در ماه است.

سقف مرخصی ساعتی در روز ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه است که معادل یک روز مرخصی استحقاقی است.

در بعضی شرکت ها، مرخصی ساعتی بیشتر از ۴ ساعت ممنوع است یا اگر شخصی بیشتر از ۴ ساعت مرخصی بگیرید، برای وی یک روز مرخصی استحقاقی در نظر گرفته می شود، که این موضوع می تواند اشتباه باشد.

در نظر گرفتن مرخصی ساعتی بیشتر از ۴ ساعت فقط برای حالت های خاص شیفت (نوبت کاری) و پنجشنبه ها می تواند درست باشد، به این صورت که برای شخصی که پنجشنبه می بایست ۴ ساعت در محل کار حاضر شود و آن شخص ۴ ساعت مرخصی ساعتی گرفته است، برای وی می توان یک روز مرخصی استحقاقی در نظر گرفت. ولی اگر همین شخص در طول هفته، مثلا سه شنبه ۴ ساعت مرخصی ساعتی گرفته است، در نظر گرفتن ۱ روز مرخصی استحقاقی برای وی اشتباه است.

همچنین اگر مجموع مرخصی ساعتی یک کارمند در طی چند روز، به ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه برسد، معادل یک روز کاری کامل از مانده مرخصی آن کارمند کسر می شود.

از آنجا که مانده مرخصی، بر مبنای روز محاسبه می شود. در نتیجه مرخصی استحقاقی ساعتی استفاده شده باید به روز تبدیل شود.

برای تبدیل مرخصی ساعتی به روز، باید مجموع ساعات مرخصی استحقاقی استفاده را بر ساعت کار موظفی روزانه تقسیم کرد. در نتیجه فرمول تبدیل مرخصی ساعتی به روزانه به صورت زیر است:

۷.۳۳ ÷ مرخصی استحقاقی ساعتی استفاده شده = مرخصی استحقاقی استفاده شده بر مبانی روز

نکته مهم: در حالت کار تمام‌ وقت مشمول وزارت کار:

۷.۳۳ = ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه = ساعت کار موظفی

برای مثال، اگر کارگری در مجموع ۱۰ ساعت مرخصی ساعتی استفاده کرده باشد، مرخصی استحقاقی استفاده شده بر مبانی روز برای آن کارگر به صورت به قرار زیر است:

۱.۳۶ روز = ۷.۳۳ ÷ ۱۰ ساعت

عدد ۱.۳۶، معادل یک روز و ۲ ساعت و ۴۰ دقیقه مرخصی استحقاقی استفاده شده است.

مرخصی ساعتی کارمندان دولت براساس قانون مدیریت خدمات کشوری و دستورالعمل های داخلی سازمان مشخص می شود.طبق ماده ۸۴ قانون مدیریت خدمات کشوری: «کارمندان دستگاه های اجرائی سالی سی روز حق مرخصی کاری با استفاده از حقوق و مزایای مربوط را دارند. حداکثر نیمی از مرخصی کارمندان در هر سال، قابل ذخیره شدن است.» در نتیجه، مدت مرخصی ساعتی، از مانده مرخصی استحقاقی کارمند کسر می‌ شود و در سوابق مرخصی کارمند دولت، ثبت خواهد شد.

بنابراین، کارمندان در طول یک سال حق استفاده از مرخصی استحقاقی به مدت ۳۰ روز را دارند. به عبارتی در هر ماه دو نیم روز.

در صورتی که کارمندی در طول سال از مرخصی استحقاقی خود استفاده نکند حداکثر ۱۵ روز از ۳۰ روز قابل ذخیره برای سالهای آتی خواهد بود.

• نکته 1 : تعطیلات رسمی بین مرخصی های استحقاقی جزء مرخصی محسوب نمی شود.
• نکته 2 : مرخصی استحقاقی ساعتی در طول روز جزئی از مرخصی استحقاقی است و در نهایت از مرخصی استحقاقی سالیانه (۳۰ روز) کسر خواهد شد.و حداکثر مدت مجاز استفاده از مرخصی ساعتی در طول یک سال تقویمی نباید از ۱۲ روز تجاوز کند.