شرایط فسخ و خاتمه قرارداد کار طبق قانون کار

قرارداد کار مهم ترین سند حقوقی در رابطه میان کارگر و کارفرما است. با این حال، این رابطه همیشه تا پایان مدت قرارداد ادامه پیدا نمی کند و ممکن است به دلایل مختلفی پایان یابد. از نظر حقوقی، «فسخ قرارداد کار»، «خاتمه قرارداد کار»، «اتمام قرارداد کار»، و «قطع همکاری» مفاهیم یکسانی ندارند و هر یک آثار و شرایط قانونی متفاوتی دارند که در این صفحه از سایت بیدبرگ به توضیح این موارد پرداخته ایم.

بر اساس مواد مختلف قانون کار که در این صفحه از سایت بیدبرگ گفته شده است، پایان همکاری میان کارگر و کارفرما باید مطابق ضوابط قانون کار انجام شود؛ در غیر این صورت، طرف متخلف ممکن است با مسئولیت های مالی و حقوقی مواجه شود. آگاهی از شرایط فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما، شرایط فسخ قرارداد کاری از طرف کارگر، موارد خاتمه قرارداد کار و آثار قانونی پایان قرارداد، برای جلوگیری و کاهش آثار ناشی از اختلافات کارگری و کارفرمایی ضروری است.

فسخ قرارداد کار به معنای برهم زدن قرارداد پیش از موعد با استناد به حق قانونی یا قراردادی است. در فسخ، یکی از طرفین رابطه کارگری و کارفرمایی، با وجود ادامه اعتبار قرارداد، آن را متوقف می کند.

اما خاتمه قرارداد کار لزوماً به معنای برهم زدن قرارداد نیست؛ بلکه پایان یافتن رابطه کاری به دلایلی است که قانون پیش بینی کرده است. به عبارت دیگر، ممکن است قرارداد بدون اراده هیچ یک از طرفین و صرفاً به دلیل انقضای مدت یا تحقق موضوع قرارداد، خاتمه یابد.

برهم زدن و فسخ قرارداد کار پیش از اتمام قرارداد کار از سوی کارفرما در اصطلاح اخراج گفته می شود. اصل کلی در قانون کار این است که کارفرما حق اخراج یا فسخ یکجانبه قرارداد کار را بدون دلیل قانونی ندارد. اما مواردی هستند که کارفرما می تواند نسبت به فسخ یک طرفه قرارداد کار اقدام نماید.

مطابق ماده ۲۷ قانون کار، در صورتی که کارگر در انجام وظایف محوله قصور کند، آیین نامه های انضباطی کارگاه را رعایت نکند و یا پس از تذکرات کتبی به تخلف خود ادامه دهد؛ کارفرما می تواند پس از تایید شورای اسلامی کار و یا انجمن صنفی کارگران نسبت به قطع همکاری اقدام کند. در این حالت کارفرما می بایست علاوه بر مطالبات و حقوق معوقه به نسبت هر سال سابقه کار معادل یک ماه آخرین حقوق کارگر را به عنوان حق سنوات به او پرداخت کند و قرارداد کار را فسخ کند. اگرچه در صورتی که اخراج غیرموجه باشد، کارگر می تواند نسبت به شکایت از کارفرما بابت اخراج در اداره کار اقدام کند و در صورت تایید رای اداره کار به بازگشت به کار و عدم تمایل کارگر به بازگشت به کار،‌ مطابق تبصره ماده ۱۶۵ قانون کار، کارفرما ملزم به پرداخت ۴۵ روز سنوات نیز می شود.

در زیر یک نمونه نامه پایان همکاری آورده شده است.

در بعضی از پرونده ها، قطع همکاری از طریق توافق و امضای صورتجلسه خاتمه یا پایان همکاری انجام می شود. در این صورت رضایت طرفین به فسخ قرارداد کار می باشد و به مفهوم اقاله خواهد بود.

گاهی کارگر به دلایلی مانند عدم پرداخت حقوق، نقض تعهدات اساسی کارفرما و یا نامناسب بودن شرایط ایمنی و بهداشت کار تصمیم می گیرد قرارداد کار را پیش از موعد فسخ کند.

استعفای کارگر طبق بند «و» ماده 21 قانون کار یکی از روش های خاتمه قرارداد کار از طرف کارگر است. همچنین در تبصره ماده 21 قانون کار آمده است که کارگری که استعفا می کند موظف است ابتدا نامه استعفای خود را کتباً به کارفرما ارائه کند و یک ماه به کار خود ادامه دهد تا پس از گذشت یک ماه از اعلام کتبی کارگر به کارفرما نسبت به ترک کار اقدام کند.

برای لغو درخواست استعفا نیز، کارگر می تواند ظرف مدت 15 روز انصراف خود را کتباً به کارفرما اعلام نماید تا استعفای وی منتفی تلقی شود. همچنین کارگر موظف است رونوشت استعفا و انصراف از آن را به شورای اسلامی کارگاه و یا انجمن صنفی و یا نماینده کارگران تحویل دهد یا در صورتی که کارگاه این تشکل ها را ندارد،‌ رونوشت نامه استعفا را نزد خود نگه دارد تا در صورت نیاز به مراجع اداره کار و قضایی تحویل دهد یا در صورتی که موضوع حساس است نامه استعفا را در دبیرخانه اداره کار نزدیک به محل کار خود ثبت کند.

به پایان دادن به قرارداد کار یا همکاری، خاتمه قرارداد کار میگویند، بدون آنکه الزاماً فسخی صورت گرفته باشد. ماده 21 قانون کار در زمینه خاتمه قرارداد کار این موارد را نام برده است:

• فوت کارگر
• بازنشستگی کارگر
• از کار افتادگی کلی کارگر
• انقضای مدت در قرارداد های کار با مدت موقت
• پایان کار در قرارداد های کار معین
• استعفای کارگر

در صورت اتمام قرارداد کار:

• کارفرما مکلف به پرداخت مطالبات و تسویه حساب می باشد.
• عیدی و حق سنوات پایان کار باید پرداخت شود.
• حقوق پرداخت نشده و مرخصی های استفاده نشده تسویه می شود.
• در صورت درخواست کارگر برای دریافت بیمه بیکاری،‌ گواهی عدم نیاز به وی ارائه شود.

دریافت بیمه بیکاری پس از پایان قرارداد به شرایط متعددی بستگی دارد و صرف اتمام قرارداد به تنهایی موجب استحقاق یا عدم استفاده بیمه بیکاری نیست. در صورتی که فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما باشد و فسخ آن موجه تشخیص داده شود، به منزله بیکاری غیر ارادی کارگر بوده و مشمول دریافت بیمه بیکاری خواهد بود. در این شرایط کارگر می بایست ظرف 30 روز از تاریخ بیکاری، دادخواست خود را در سامانه جامع روابط کار ثبت کند. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه بیمه بیکاری بیدبرگ مراجعه کنید.