حق مسکن: شرایط، بخشنامه و مبلغ ۱۴۰۴

در این مقاله، به بررسی حق مسکن، شرایط تعلق حق مسکن به کارگران تمام وقت و پاره وقت، و وضعیت مشمولیت کسر حق بیمه و مالیات از حق مسکن پرداخته‌ایم. همچنین جزئیات مربوط به مبلغ حق مسکن در سال ۱۴۰۴ و مقررات مربوط به حق مسکن برای کارگران دورکار، پروژه ای و پیمانی نیز توضیح داده شده است.

حق مسکن یکی از حقوق قانونی کارگران مشمول قانون کار است که با هدف حمایت از هزینه‌های زندگی و تأمین حداقل‌های معیشتی برای نیروی کار در نظر گرفته شده است. کارفرما موظف است به‌صورت جداگانه حق مسکن را به حقوق کارگر اضافه کند، تا بخشی از هزینه‌های مربوط به مسکن کارگر را پوشش دهد. این حق به‌عنوان یکی از مزایای رفاهی و انگیزه ای در قانون کار ایران تعریف شده و شامل همه کارگران مشمول قانون کار می‌شود، حتی کارگرانی که مجرد هستند و با پدر و مادر خود زندگی می کنند و مسکن ندارند نیز مشمول دریافت حق مسکن می شوند.

در ماده ۳۴ قانون کار حق مسکن به عنوان یکی از آیتم های حق السعی برای کارگران در نظر گرفته شده است. همچنین ماده ۳۶ قانون کار نیز حق مسکن را جزء مزایای رفاهی و انگیزه ای مزد می داند. اما در این ماده های قانونی صحبتی در مورد نحوه تعیین و مبلغ حق مسکن نشده است.

بر اساس ماده ۴۱ قانون کار شورای عالی کار همه ساله موظف است میزان حداقل حقوق کارگران را تعیین نماید. شورای عالی کار نیز هر سال طی بخشنامه ای با عنوان بخشنامه حقوق و دستمزد حداقل حقوق اداره کار و مزایایی از قبیل حق مسکن را تعیین می کند. بنابراین جدیدترین بخشنامه حق مسکن همان بخشنامه حقوق و دستمزد ۱۴۰۴ می باشد که در آن مبلغ حق مسکن برای سال ۱۴۰۴ نیز مشخص شده است.

طبق بند ۴ بخشنامه حقوق و دستمزد ۱۴۰۴ مبلغ حق مسکن کارگران برای سال ۱۴۰۳ تغییری نکرده است و همان مبلغ ۹۰۰ هزار تومان در ماه تعیین شده است. همانطور که مطرح شد این مبلغ به صورت ماهانه می باشد و فرقی بین ماه های ۲۹، ۳۰ و ۳۱ روزه وجود ندارد. در واقع، مبلغ حق مسکن برای ماه های ۲۹، ۳۰ و ۳۱ روزه یکسان است.

در محاسبه حق مسکن برای کارگران پاره وقت که کمتر از یک ماه کار می کنند، حق مسکن به نسبت تعداد روزهای کارکرد تعلق می گیرد. حتی کارگرانی که مجرد هستند و با پدر و مادر خود زندگی می کنند و مسکن ندارند نیز مشمول دریافت حق مسکن می شوند.

بر اساس قانون کار حق مسکن، از مزایایی رفاهی است که به همه کارگران مشمول قانون کار تعلق می گیرد و هیچ شرط خاصی ندارد. حتی کارگرانی که مجرد هستند و با پدر و مادر خود زندگی می کنند و مسکن ندارند نیز مشمول دریافت حق مسکن می شوند.

هر کارگر به ازای هر ماه کار مبلغ حق مسکن را به طور کامل دریافت می کند. برای کارکرد کمتر از یک ماه نیز به نسبت کارکرد، حق مسکن تعلق می گیرد. در تعلق گرفتن حق مسکن تفاوتی ندارد که افراد با قراردادهای دائمی، موقت، یا پیمانی استخدام شده‌اند. در رابطه با کارگرانی که با پیمانکاران کار می‌کنند باید توجه داشت، با فقدان رابطه پرداخت حقوقی بین کارگران و مالک پروژه، کارفرمایان کارگران همان پیمانکارانی هستند که با آن‌ها قرارداد منعقد کرده اند. ماده ۱۳ قانون کار تکلیف کرده است که مقاطعه‌ دهندگان موظفند هنگام تنظیم قرارداد کار، رعایت مقررات قانون کار را لحاظ کنند. بنابراین در مورد کارگران پیمانی می توان گفت که پیمانکار به عنوان استخدام کننده کارگر ملزم به پرداخت حق مسکن می باشد.

حق مسکن به صورت ماهانه تعیین می شود. هر کارگر به ازای هر ماه کار مبلغ حق مسکن را به طور کامل دریافت می کند. مبلغ حق مسکن برای ماه های ماه های ۲۹، ۳۰ و ۳۱ روزه یکسان است

مطابق بخشنامه مزد، پرداخت مزایایی از قبیل حق اولاد، بن و مسکن بصورت ماهانه قید گردیده است و یک ماه به استناد ماده ۴۴۳ قانون آیین دادرسی در امور مدنی ۳۰ روزمیباشد، لذا پرداخت مزایای فوق الذکر درکلیه ماه های سال اعم از ۳۱ روزه ، ۳۰ روزه ، ویا ۲۹ روزه بر مبنای قانون مرقوم یعنی ۳۰ روز پرداخت خواهد شد. البته چنانچه کارفرمایی حسب عرف ، پرداخت اینگونه کمک ها را در ۶ ماهه اول سال بر مبنای ۳۱ روز پرداخت کرده باشند دارای اعتبار خواهد بود. لذا بهتر است مبلغ حق مسکن برای ماه های ماه های ۲۹، ۳۰ و ۳۱ روزه یکسان در نظر گرفته شود.

اما این بدان معنی نیست که حق مسکن فقط به کارگران با قرارداد کار تمام وقت تعلق می گیرد. بلکه به کارگران پاره‌ وقت نیز حق مسکن تعلق می گیرد.  با این تفاوت که آن‌ها به نسبت روزهایی که کار کرده‌اند، حق مسکن دریافت می‌کنند. مبلغ حق مسکن کارگران پاره وقت به این صورت محاسبه می‌شود:

1. ابتدا مجموع ساعات کار در طول ماه را بدست می آوریم.
2. برای محاسبه نسبت کارکرد مجموع ساعات کار در طول ماه را تقسیم بر ساعت موظفی ماه می کنیم.
3. سپس مبلغ حق مسکن در نسبت کارکرد ماه کارگر ضرب شود.

برای پاسخ به این سوال که آیا حق مسکن جزء موارد مشمول بیمه و مالیات می باشد یا خیر، لازم است قانون مالیات و تامین اجتماعی را جداگانه بررسی کنیم. با توجه به تبصره ۱ ماده ۲ آیین نامه اجرایی ماده ۳۹ قانون بیمه تامین اجتماعی مزایای نقدی مستمر غیر از مواردی که استثنا شده اند، مشمول کسر حق بیمه می باشد. لذا از آنجا که حق مسکن یکی از مزایای نقدی مستمر است، بنابراین می توان گفت حق مسکن مشمول بیمه می باشد.

حق مسکن تا قبل از سال ۱۴۰۳ به استناد ماده ۸۳ قانون مالیات های مستقیم مشمول مالیات نبود، ولی از ابتدای سال ۱۴۰۳ طبق بند ث تبصره ۱۵ قانون بودجه ۱۴۰۳، مشمول مالیات شد. همچنین طبق قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز، حق مسکن در سال ۱۴۰۴ مشمول مالیات است.

از آنجاکه تا پایان سال ۱۴۰۲، حق مسکن مشمول مالیات نبود، کارگران می توانند درخواست استرداد مالیات اضافه پرداختی حقوق خود را مطابق بخشنامه نحوه استرداد اضافه پرداختی مالیات حقوق کارگران به سازمان امور مالیاتی ارائه کنند.

شرح توضیح بالا در پاسخ مورخ ۱۴/ ۱۲/ ۱۴۰۳ معاون حقوقی و فنی مالیاتی سازمان امور مالیاتی مطابق تصویر زیر آمده است: