سرویس و حق ایاب و ذهاب در قانون کار | نحوه محاسبه، بیمه و مالیات

حق ایاب و ذهاب و سرویس ایاب و ذهاب دو مزایایی رفاهی هستند که به برخی از پرسنل کارگاه ها تعلق می گیرد. طبق ماده ۱۵۲ قانون کار، در صورتی که کارگاه دور از شهر بوده و به حمل و نقل عمومی دسترسی نداشته باشد، کارفرما ملزم به فراهم کردن وسیله نقلیه برای رفت و برگشت پرسنل است که به آن سرویس ایاب و ذهاب می گویند. همچنین طبق ماده ۱۷۳ قانون کار، کارفرمایانی که مشمول ماده ۱۵۲ قانون کار هستند ولی از فراهم کردن سرویس ایاب و ذهاب خودداری می کنند، متحمل پرداخت جریمه نقدی خواهند شد. در مقابل حق ایاب و ذهاب یکی از مزایای نقدی حقوق و دستمزد محسوب می شود که برخی از کارفرمایان به اختیار خود به پرسنل کارگاه خود، پرداخت می کنند. در این مقاله بیدبرگ، از زوایای مختلف، حق ایاب و ذهاب و سرویس ایاب ذهاب را بررسی می کنیم.

سرویس ایاب و ذهاب در ماده ۱۵۲ قانون کار، ذکر شده است. متن ماده ۱۵۲ قانون کار به قرار زیر است:

بنابراین به تعبیری دیگر طبق ماده ۱۵۲ قانون کار، اگر کارگاه دور از منطقه شهری بوده و به وسایل نقلیه عمومی مانند مترو، اتوبوس و ... دسترسی ندارد، کارفرما موظف است که سرویس رفت و برگشت (سرویس ایاب و ذهاب) را برای پرسنل تامین کند. در نتیجه در این حالت پرداخت حق ایاب و ذهاب به صورت نقدی کفایت نمی کند و کارفرما ملزم است که سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل را تامین کند.

تفسیر دیگر از ماده ۱۵۲ قانون کار، این است که اگر کارگاه نزدیک منطقه شهری است و به وسایل نقلیه عمومی دسترسی دارد، کارفرما ملزم به تامین سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل نیست، مگر اینکه یکی از دو حالت زیر برقرار باشد:

1. سرویس ایاب و ذهاب در قرارداد کار پرسنل ثبت شده باشد.
2. سرویس ایاب و ذهاب به عرف کارگاه تبدیل شده باشد.

حق ایاب و ذهاب که یکی از مزایای نقدی حقوق و دستمزد است در قانون کار ذکر نشده است. در واقع پرداخت حق ایاب و ذهاب توسط کارفرما اختیاری است مگر اینکه در قرارداد کار پرسنل ذکر شده باشد یا به عرف کارگاه تبدیل شده باشد.

سرویس ایاب ذهاب یکی از مزایایی است که به برخی از پرسنل کارگاه ها تعلق می گیرد. طبق ماده ۱۵۲ قانون کار، هنگامی که کارگاه دور از مناطق مسکونی و شهری بوده و به وسایل نقلیه عمومی دسترسی نداشته باشد، کارفرما ملزم به تامین وسیله نقلیه برای پرسنل است.

اگر کارگاه دور از منطقه شهری است و به وسایل نقلیه عمومی دسترسی ندارد، کارفرما ملزم به تامین وسیله نقلیه مناسب برای سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل است و پرداخت حق ایاب و ذهاب به صورت نقدی کفایت نمی کند. در نتیجه اگر کارگاه به وسیله نقلیه عمومی دسترسی ندارد و کارفرما به جای تامین سرویس ایاب و ذهاب، حق ایاب ذهاب را به صورت نقدی پرداخت می کند، کارگر باز هم می تواند از کارفرما در اداره کار شکایت نماید.

توجه کنید که سرویس ایاب و ذهاب جزء مزایای نقدی و غیر نقدی ایاب و ذهاب محسوب نمی شود و در دفاتر حسابداری و نرم افزار های حسابداری کارگاه ها تحت عنوان هزینه های کارکنان، جدای از هزینه حقوق و دستمزد، ثبت می شود.

حق ایاب و ذهاب (بر خلاف سرویس ایاب و ذهاب)، جز اقلام مزایای نقدی حقوق و دستمزد محسوب می شود. حق ایاب و ذهاب، تنها به صورت وجه نقد برای کمک هزینه رفت و برگشت به پرسنل پرداخت می شود. حق ایاب و ذهاب بر خلاف سرویس ایاب و ذهاب در قانون کار ذکر نشده است.

اما کارفرمایانی که کارگاه آن ها به وسایل نقلیه عمومی دسترسی دارد، می توانند به اختیار خود حق ایاب ذهاب را به عنوان یک مزایای نقدی و اختیاری، پرداخت کنند. برای مثال در این حالت کارفرما می تواند، هزینه بنزین یا هزینه تاکسی اینترنتی را به پرسنل پرداخت کند. اما در دو حالت زیر کارفرمایان ملزم به پرداخت حق ایاب و ذهاب به پرسنل کارگاه خود هستند:

حق ایاب و ذهاب در قرارداد کار پرسنل ذکر شده است.

حق ایاب و ذهاب به عرف کارگاه تبدیل شده است.

سرویس ایاب ذهاب به پرسنلی کارگاه هایی که حداقل یکی از شرایط زیر را دارند تعلق می گیرد:

1. پرسنل کارگاهی که دور از منطقه شهری بوده و به وسایل نقلیه عمومی دسترسی ندارد: در این حالت کارفرما ملزم به تامین سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل است و پرداخت حق ایاب و ذهاب به صورت نقدی کفایت نمی کند.
2. پرسنل کارگاهی که سرویس ایاب و ذهاب به عرف کارگاه تبدیل شده است: در این حالت سرویس ایاب ذهاب رفت و برگشت باید برای پرسنل کارگاه تامین شود.
3. پرسنلی که در قرارداد کار آن ها، تامین سرویس ایاب و ذهاب قید شده است.

همچنین ممکن است که پرسنل کارگاهی شامل سه گروه بالا نباشند اما کارفرما به اختیار خود، سرویس ایاب ذهاب را برای پرسنل خود تامین کند.

حق ایاب و ذهاب به روش های زیر محاسبه می شود:

1. حق ایاب و ذهاب بر اساس فاکتور تاکسی های اینترنتی: این روش یکی از رایج ترین روش های پرداخت مبلغ حق ایاب و ذهاب به پرسنل است. در این روش، پرسنل معمولا در انتهای ماه فاکتور های تاکسی اینترنتی برای مسیر رفت و برگشت به کارگاه را به واحد مالی کارگاه تحویل می دهند. سپس مجموع رقم فاکتور های تاکسی اینترنتی به عنوان حق ایاب و ذهاب به حقوق و دستمزد دریافتی هر پرسنل اضافه می شود.
2. حق ایاب و ذهاب بر اساس مسافت: در این روش یک مبلغ ثابت برای هر کیلومتر فاصله بین کارگاه و محل زندگی، به پرسنل پرداخت می‌ شود.
3. حق ایاب و ذهاب بر اساس نوع وسیله نقلیه: برخی از شرکت‌ها این حق ایاب و ذهاب را بر اساس نوع وسیله نقلیه، محاسبه می‌ کنند. بنابراین در این روش، حق ایاب ذهاب بسته به این که پرسنل از مترو، اتوبوس، تاکسی خطی و ... می کند، متفاوت خواهد بود.
4. حق ایاب و ذهاب به صورت مبلغ ثابت: برخی از شرکت‌ ها یک مبلغ ثابت را به عنوان حق ایاب و ذهاب در نظر گرفته و آن را به صورت ماهانه به تمامی پرسنل بر اساس تعداد روز های کارکرد آن ها در هر ماه، پرداخت می‌ کنند.
5. حق ایاب و ذهاب برای شیفت‌ های خاص: در برخی از شرکت‌ ها حق ایاب و ذهاب تنها به پرسنل با شیفت‌ های خاص، مانند شیفت شب پرداخت می شود.
6. حق بنزین و استهلاک خودرو شخصی: در مواردی که پرسنلی دارای ماشین شخصی است، کارفرما می تواند بر اساس میزان مصرف بنزین و استهلاک خودرو شخصی پرسنل، حق ایاب و ذهاب را به حقوق و دستمزد پرسنل اضافه کند.

بله. حق ایاب و ذهاب از آنجا که جزء مزایای نقدی مستمر حقوق و دستمزد است، مشمول بیمه است. در نتیجه کارفرما در هنگام ارسال لیست بیمه، باید مبلغ حق ایاب و ذهاب را به مبالغ مشمول بیمه اضافه کند.

بیمه سرویس ایاب و ذهاب معمولا در سه حالت زیر بررسی می شود:

1. راننده سرویس ایاب و ذهاب به عنوان یک شخص حقیقی با قرارداد تک نفره پیمانکاری: اگر کارفرما یک فرد یا شخص حقیقی را به عنوان راننده سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل با قرارداد پیمانکاری تک نفره استخدام کند، در این حالت مبلغ پرداختی بابت دستمزد راننده سرویس ایاب و ذهاب مشمول بیمه نیست.
2. دریافت خدمات سرویس ایاب و ذهاب از یک شخص حقوقی: اگر کارفرما با یک شرکت یا شخص حقوقی قراردادی برای دریافت خدمات سرویس ایاب و ذهاب انعقاد کند. در این حالت، طبق ماده ۳۸ قانون تامین اجتماعی پیمانکار باید از سایت تامین اجتماعی درخواست مفاصا حساب کند.
3. یکی از پرسنل، حق سرویس می گیرد و چند نفر دیگر از کارکنان را به محل کار می رساند: در صورتی که یکی از پرسنل با ماشین شخصی خودش پرسنل دیگر را به محل کار می رساند، هم می توان در قالب قرارداد کار به وی حق سرویس پرداخت کرد که مشمول بیمه است، هم می توان با وی قرارداد جداگانه پیمانکاری تک نفره منعقد کرد که مشمول بیمه نباشد.

سرویس ایاب و ذهاب از آنجا که جزء مزایای نقدی حقوق و دستمزد پرسنل محسوب می شود، مشمول مالیات حقوق است. در نتیجه در هنگام ارسال لیست مالیات حقوق، مبلغ حق ایاب و ذهاب باید به مبلغ مشمول مالیات حقوق، اضافه شود.

سرویس ایاب و ذهاب جزء مزایای نقدی و غیر نقدی حقوق و دستمزد محسوب نمی شود. در واقع سرویس ایاب و ذهاب در دفاتر و نرم افزار های حسابداری تحت عنوان هزینه های کارکنان (جدای هزینه حقوق و دستمزد پرسنل) ثبت می شود. در نتیجه سرویس ایاب و ذهاب از آنجا که جزء حقوق و دستمزد نیست، بنابراین مشمول مالیات حقوق نیز نمی شود. توجه کنید که هزینه سرویس ایاب و ذهاب، در صورت ارائه مدارک لازم می تواند به عنوان یک هزینه قابل قبول مالیاتی در دفاتر حسابداری ثبت شود.

در صورتی که کارگاه دور از منطقه شهری باشد و به وسایل نقلیه دسترسی نداشته باشد. ولی کارفرما وسیله نقلیه مناسب برای سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت پرسنل را تامین نکند. پرسنل کارگاه می توانند به موجب ماده ۱۷۳ قانون کار از کارفرما شکایت کنند. متن ماده ۱۷۳ قانون کار به قرار زیر است:

در نتیجه به تعبیری دیگر، طبق ماده ۱۷۳ قانون کار، در صورتی که کارفرمایی که طبق ماده ۱۵۲ قانون کار، ملزم به تامین سرویس ایاب و ذهاب رفت و برگشت ‌پرسنل است، اما از تامین آن خودداری می کند، در صورت احراز تخلف و صدور حکم مرجع صالح با توجه به تعداد پرسنل کارگر به صورت زیر مشمول جریمه نقدی خواهد شد:

1. کارگاه زیر ۱۰۰ پرسنل: کارفرما مجبور به پرداخت جریمه نقدی معادل ۷۰ الی ۱۵۰ برابر حداقل مزد روزانه رسمی یک کارگر خواهد شد.
2. کارگاه با بیش از ۱۰۰ پرسنل: به ازای هر ۱۰۰ پرسنل اضافی معادل ۱۰ برابر حداقل مزد به حداکثر جریمه مذکور اضافه خواهد شد.

توجه داشته باشید که مبلغ جریمه مذکور برای هر بار تخلف، فقط یکبار باید پرداخت شود و این به معنی این نیست که که مبلغ جریمه باید ضربدر تعداد پرسنل مشمول ماده ۱۵۲ قانون کار شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه شکایت از کارفرما، به صفحه شکایت از کارفرما بیدبرگ مراجعه کنید. همچنین اگر قصد ثبت شکایت بابت عدم تامین سرویس و برگشت توسط کارفرما را به صورت غیر حضوری و آنلاین دارید، به صفحه نحوه شکایت از کارفرما در سایت اداره کار بیدبرگ مراجعه کنید.