حقوق خالص و ناخالص چیست و تفاوت آن‌ها

حقوق خالص و حقوق ناخالص دو اصطلاح پرکاربرد در حقوق و دستمزد هستند که بسیاری از پرسنل، کارفرمایان و حسابداران آن‌ها را با یکدیگر اشتباه می‌ گیرند. این تفاوت به‌ ویژه هنگام تنظیم قرارداد کار، محاسبه حقوق، بررسی فیش حقوقی، پرداخت مالیات و حق بیمه یا مذاکره درباره حقوق اهمیت زیادی پیدا می‌کند. در این مقاله بیدبرگ، به زبان ساده و بر اساس قوانین کار، قوانین تامین اجتماعی و مقررات مالیاتی، تفاوت این دو مفهوم را بررسی می‌ کنیم.

حقوق ناخالص (Gross Salary)، کل مبلغی است که کارفرما قبل از هرگونه کسورات حقوق و دستمزد برای کارمند در نظر گرفته است. کسورات حقوق و دستمزد، مبالغی است که پیش از پرداخت حقوق به پرسنل، از حقوق ناخالص آن ها کسر می شود. انواع کسورات عبارت اند از:

• حق بیمه تامین اجتماعی سهم کارگر (۷ درصد)،
• مالیات حقوق،
• کسر کار،
• حق بیمه درمان تکمیلی و سایر کسورات قانونی و توافقی.

با این تفاسیر، حقوق ناخالص مبلغی است که پیش از کسر کسورات حقوق و دستمزد، به پرسنل تعلق می گیرد. در واقع کل مبلغ حقوق ناخالص، به پرسنل پرداخت نمی شود.

در قانون کار به حقوق ناخالص،‌ حق السعی نیز گفته می شود. در واقع حقوق ناخالص یا حق السعی شامل:

• مزد
• پایه سنوات
• مزایای به تبع شغل ( حق سرپرستی، فوق العاده شغل، حق سختی کار و...)
• مزایای به تبع شاغل (بن کارگری،‌ حق مسکن، حق تاهل، حق اولاد و...)
• مزایای تبعی مزد (اضافه کاری، شب کاری، جمعه کاری، نوبت کاری و...) است.

حقوق خالص (Net Salary) مبلغی است که پس از کسر تمامی کسورات قانونی و توافقی از حقوق ناخالص، به حساب پرسنل واریز می‌ شود. به عبارت دیگر، حقوق خالص، همان مبلغ خالص دریافتی پرسنل است. حقوق خالص از فرمول زیر به دست می‌ آید:

مجموع کسورات - حقوق ناخالص = حقوق خالص

برای مثال فرض کنید یک کارگر مجرد، بدون سابقه و بدون اضافه‌کاری در سال ۱۴۰۵ حداقل حقوق و مزایای قانونی را دریافت می‌ کند.

حقوق پایه: ۱۶,۶۲۵,۵۴۸ تومان

بن خواربار: ۲٬۲۰۰٬۰۰۰

حق مسکن: ۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان

حقوق ناخالص: ۲۱,۸۲۵,۵۴۸ تومان

از این مبلغ:

حق بیمه سهم کارگر: ۱,۱۶۳,۷۸۸ تومان

بیمه درمان تکمیلی: ۳۰۰,۰۰۰ تومان

مساعده: ۱,۰۰۰,۰۰۰ تومان

جمع کسورات: ۲,۴۶۳,۷۸۸ تومان

۱۹,۳۶۱,۷۶۰ (حقوق خالص) = ۲,۴۶۳,۷۸۸ (مجموع کسورات) - ۲۱,۸۲۵,۵۴۸ (حقوق ناخالص)

بنابراین:

حقوق خالص (مبلغ قابل پرداخت): ۱۹,۳۶۱,۷۶۰ تومان

در نتیجه با اینکه حقوق ناخالص کارگر در مثال ذکر شده ۲۱,۸۲۵,۵۴۸ تومان است، اما حقوق خالص یا مبلغ خالص دریافتی آن کارگر مبلغ ۱۹,۳۶۱,۷۶۰ تومان است.

اگرچه این دو اصطلاح بسیار به هم نزدیک هستند، اما از نظر حقوقی و حسابداری تفاوت مهمی دارند. تنها تفاوت بین حقوق خالص و ناخالص، در کسورات حقوق و دستمزد است. به عبارتی دیگر حقوق ناخالص مبلغی از حقوق است که کسورات حقوق از آن کم نشده است. اما به طور عکس، حقوق خالص مبلغی از حقوق است که کسورات حقوق از آن کسر شده است.

همچنین در اکثر قرارداد های کار بین کارگر و کارفرما، به جای حقوق خالص، حقوق ناخالص ذکر می شود، زیرا حق بیمه، مالیات حقوق و سایر کسورات حقوق و دستمزد بر مبنای حقوق ناخالص محاسبه می شود. به همین دلیل، توصیه می‌ شود که در قرارداد کار یا پیشنهاد استخدام، نوع حقوق خالص یا ناخالص به طور صریح ذکر شود.

به عبارت دیگر، در رویه های مذاکره حقوق با کارفرما، رویه این است که حقوق ناخالص مذاکره و مشخص شود. به عنوان مثال اگر حقوق مذاکره شده ۴۰ میلیون تومان باشد، در واقع منظور حقوق ناخالص است و از این ۴۰ میلیون تومان بیمه و مالیات کسر شده و حقوق خالص حدود ۳۷ میلیون تومان واریز می شود. لذا پیشنهاد می شود نوع حقوق مورد مذاکره که خالص یا ناخالص است در مذاکره حقوق و دستمزد با کارفرما مشخص شود.

حقوق خالص، مبلغی است که به حساب بانکی پرسنل پرداخت می شود، ولی مشخص نیست از این مبلغ چه مبلغی بابت بیمه و مالیات کسر شده است و مزد روزانه و سایر حقوق و مزایا چقدر است. از آنجا که تبدیل حقوق خالص به ناخالص به عواملی مانند حق بیمه سهم کارمند، مزایا و سایر کسورات بستگی دارد، بنابراین امکان ارائه یک فرمول ثابت برای همه پرسنل وجود ندارد. اما در صفحه تبدیل حقوق ناخالص به خالص بیدبرگ می توانید به صورت آنلاین و دقیق، حقوق خالص مدنظر خود را به حقوق ناخالص تبدیل کنید.

اگر مبلغ حقوق یک کارمند به صورت ناخالص اعلام شده است و شما می خواهید بدانید که چه مبلغی در نهایت به حساب آن کارمند واریز می شود، تنها کافیست که کسورات قانونی مانند حق بیمه و مالیات و کسورات توافقی (در صورت وجود) را از مبلغ حقوق ناخالص کسر کنید. با توجه به اینکه میزان مالیات، بیمه و برخی کسورات برای هر کارمندی متفاوت است، محاسبه دقیق نیازمند بررسی اطلاعات حقوق و مزایای پرسنل است. در نتیجه برای محاسبه آنلاین تبدیل حقوق ناخالص به خالص، به صفحه تبدیل حقوق ناخالص به خالص بیدبرگ، مراجعه کنید.