کارانه چیست؟ فرمول محاسبه برای کارگران، پرسنل بیمارستان و کارمندان دولت

کارانه یکی از مزایای حوزه حقوق و دستمزد است که اغلب با انواع پاداش یا پورسانت اشتباه گرفته می‌ شود. کارانه، معمولا به صورت سه ماهه، شش ماهه، نه ماهه یا سالانه پرداخت می شود.

کارانه معمولا در بخش دولتی و درمان به کارمندان و پرسنل بیمارستان پرداخت می شود. در قانون کار، در مورد کارانه صحبتی نشده و کارانه برای کارگران و کارکنان مشمول قانون کار اجباری نیست، اگرچه شرکت ها می توانند با توافق به پرسنل خود کارانه پرداخت کنند. در این صفحه از سایت بیدبرگ در مورد کارانه و تفاوت آن با پاداش و پورسانت می پردازیم. همچنین کارانه را از لحاظ مشمول بودن بیمه و مالیات نیز بررسی می کنیم.

کارانه یکی از مزایای حقوق و دستمزد است. کارانه مبلغی است که به عنوان پاداش برای جبران خدمات، به پرسنل یک اداره، سازمان یا بیمارستان تعلق می گیرد. مبلغ کارانه به عملکرد و میزان کارکرد کارگر یا کارمند، بستگی دارد و به نسبت کارکرد به وی تعلق می گیرد. کارانه یک مبلغ ثابت برای تمام پرسنل نیست. در نتیجه، کارانه برای هر کارمند می تواند، مبلغ متفاوتی باشد. مبنای پرداخت کارانه در شرکت ها و سازمان ها معمولا طبق رویه ها و مقررات داخلی و قرارداد کار است.

قانون کنونی کارانه پرسنل بیمارستان، عمدتا بر اساس مجموعه ای از دستورالعمل های ابلاغی از سوی وزارت بهداشت شکل گرفته است. این دستورالعمل ها برای گروه های مختلف پرسنل بیمارستان مانند: پرستاران و گروه غیر پرستاران، به طور جداگانه تدوین شده اند. کارانه پرسنل حوزه بهداشت دارای فرمول خاصی است که وزارت بهداشت برای هر گروه شغلی، یک فرمول جداگانه تعیین کرده است.

کارانه پرستاری نوعی از مزایای حقوق و دستمزد است که در ازای عملکرد، حجم فعالیت و ارائه خدمات مراقبتی و درمانی و سایر خدمات، به برخی از پرسنل بیمارستان مانند پرستاران و ... تعلق می‌ گیرد. میزان و نحوه محاسبه کارانه آن بر اساس شاخص‌ های عملکرد، ساعات کار و بخش محل خدمت محاسبه می‌ شود.

همچنین یک نمونه جدول محاسبه کارانه پرسنل وزارت بهداشت به شرح زیر است:

در قانون کار، در مورد کارانه صحبتی نشده است. در واقع، کارانه برای کارگران و کارکنان مشمول قانون کار اجباری نیست، اگرچه شرکت ها می توانند با توافق به پرسنل خود کارانه پرداخت کنند.

اگرچه در دو حالت زیر کارانه یک تعهد محسوب می شود که توسط کارگر قابل مطالبه خواهد بود:

1. اگر کارانه در قرارداد کار ذکر شده باشد و کارگر شرایط دریافت آن را داشته باشد.
2. اگر کارانه در مقررات و رویه های داخلی کارگاه، ذکر شده باشد.

در نتیجه در دو حالت بالا، کارفرما موظف به رعایت تعهد ایجاد شده در قبال پرداخت کارانه به کارگر، خواهد بود.

برای مثال، اگر در قرارداد کار یا مقررات داخلی کارگاهی مقرر شده باشد که کارگر در صورت عملکرد مشخص، مبلغی را به عنوان کارانه دریافت کند، پس از تحقق شرایط فوق توسط کارگر، کارفرما ملزم به پرداخت کارانه خواهد بود.

فوق‌العاده کارانه کارکنان دولت، یکی از اجزای ماده ۵ قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت (مصوب ۱۳۷۰) است. این فوق‌العاده به کارکنان دولتی تعلق می‌ گیرد که بیش از استاندارد تعیین‌ شده، انجام وظیفه می‌ کنند و حداکثر سقف آن معادل ۱۰۰ درصد حقوق مبنا، تعیین شده است. مبنای محاسبه فوق العاده کارکنان دولت، «ارزش واحد استاندارد کار و کار اضافی انجام شده در هر ماه» است. همچنین برای مشاغلی که قابل استاندارد سازی نیستند نیز در صورت انجام کار بیش از حد معمول با کیفیت مطلوب، امکان پرداخت فوق العاده کارکنان، پیش‌بینی شده است. پرداخت فوق‌العاده کارکنان دولت جنبه اختیاری داشته و به تشخیص دستگاه مربوط و پس از استاندارد سازی مشاغل توسط سازمان اداری و استخدامی کشور قابل اجراست.

بله، کارانه نیز مانند بسیاری از مزایای حقوق و دستمزد: مانند اضافه کاری، شب کاری و ... مشمول بیمه تامین اجتماعی است. در نتیجه هنگام ارسال لیست بیمه، کارانه در مزایای مشمول بیمه (مستمر در صورتی که مستر باشد و غیرمستمر در صورتی که غیر مستمر باشد) باید در لیست بیمه ثبت شود.

بله کارانه نیز مانند بسیاری از مزایای حقوق و دستمزد مانند بن کارگری، حق مسکن و ... مشمول مالیات حقوق پرسنل است. در نتیجه کارانه نیز باید جزء حقوق و دستمزد مشمول مالیات حقوق، در لیست مالیات حقوق ثبت شود.

در جدول زیر تفاوت کارانه با کارمزد، حقوق درصدی و پاداش توضیح داده شده است: