عیدی و پاداش دو مفهوم متفاوت طبق قانون کار است. پاداش جزء مزایایی است که کارفرمایان به اختیار و برای افزایش انگیزه، به کارمندان خود پرداخت می کنند. اما پرداخت عیدی کارمندان الزامی است و به تمامی کارگران و کارمندان مشمول قانون کار، تعلق می گیرد.
در این مقاله بیدبرگ درباره وضعیت پاداش در قانون کار، تفاوت پاداش با عیدی و کارانه، نحوه محاسبه پاداش، بیمه و مالیات پاداش و همچنین ثبت حسابداری پاداش در حقوق و دستمزد صحبت خواهیم کرد.
فهرست
پاداش چیست؟
پاداش کارکنان یکی از مزایای حقوق و دستمزد است که کارفرما علاوه بر حقوق و مزایای مقرر در قانون کار، به اختیار و بر اساس رویه های داخلی کارگاه، به پرسنل خود پرداخت می کند. هدف از پرداخت پاداش به پرسنل، معمولا افزایش انگیزه و بهره وری، حفظ نیروی متخصص و قدردانی از حسن انجام کار پرسنل است.
پاداش ممکن است به صورت نقدی یا غیرنقدی (کارت هدیه، سفر تفریحی و ...) پرداخت شود. مبلغ پاداش یک مبلغ ثابتی نیست و براساس سود شرکت، در هر شرکتی متفاوت است. پاداش اغلب در انتهای سال یا هر سه ماه یا هر شش ماه یا در مناسبت های خاص پرداخت می شود. اما به صورت کلی هیچ زمان مشخصی برای پرداخت ندارد و زمان پرداخت پاداش پرسنل بر اساس رویه های داخلی کسب و کار ها تعیین می شود.
پاداش کارکنان جنبه تشویقی دارد و پرداخت آن در قانون کار الزامی نیست؛ مگر اینکه کارفرما پرداخت آن را در قرارداد کار تعهد داده باشد. همچنین اگر در کارگاهی، پاداش به صورت مستمر به پرسنل پرداخت شود، به صورتی که به عرف و رویه داخلی کارگاه تبدیل شده باشد، در چنین شرایطی، کارفرما نمی تواند بدون دلیل موجه یا بدون رعایت مقررات، پاداش را به صورت ناگهانی حذف کند.
در چه زمانی پاداش الزامی است؟
پرداخت پاداش پرسنل توسط کارفرما کاملا اختیاری است و کارفرما به جز در شرایط خاص الزامی به پرداخت پاداش ندارد. پرداخت پاداش تنها در دو حالت زیر ممکن است الزام آور باشد:
- در زمانی که کارفرما در قرارداد کار متعهد به پرداخت پاداش شود.
- هنگامی که پاداش در کارگاه به یک عرف تبدیل شده باشد و پاداش به طور مستمر و منظم پرداخت شود.
نکته مهم این است که اگر کارفرما سال های متوالی پاداش را به صورت منظم و بدون قید و شرط پرداخت کند، در برخی اختلافات بین کارگر و کارفرما ممکن است پرداخت آن پاداش، به عنوان عرف مورد استناد قرار گیرد. بنابراین بهتر است شرایط پرداخت یا عدم پرداخت پاداش به صورت شفاف در قرارداد کار یا آیین نامه داخلی شرکت تعیین شود.
انواع پاداش در قانون کار
در قانون کار به طور جامع در زمینه پاداش و انواع آن صحبتی نشده است، اگرچه در ماده ۴۷ قانون کار، در زمینه پاداش افزایش تولید صحبت شده است.
متن ماده ۴۷ قانون کار:
به منظور ایجاد انگیزه برای تولید بیشتر و با کیفیت بهتر و تقلیل ضایعات و افزایش علاقه مندی و بالا بردن سطح درآمد کارگران، طرفین قرارداد دریافت و یا پرداخت پاداش افزایش تولید را مطابق آیین نامه ای که به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی تعیین می شود، منعقد می نمایند.
همچنین طبق آیین نامه اجرایی ماده ۴۷ قانون کار: اگر کارفرما بخواهد به کارگران خود بابت تولید بیشتر پاداش بدهد، باید یک قرارداد رسمی و تایید شده توسط وزارت کار تنظیم کند که در آن تولید مبنا، درصد افزایش، مبلغ پاداش و ... مشخص شده باشد. پاداش افزایش تولید بر اساس مزد پایه محاسبه می شود و در صورت بروز اختلاف، قابل پیگیری در مراجع قانونی کار است.
به عبارتی دیگر پاداش افزایش تولید (پاداش بهره وری) مبلغی است که در صورت افزایش تولید، کاهش هزینه ها یا بهبود شاخص های بهره وری کلی شرکت، کارگاه یا کارخانه، به پرسنل تعلق می گیرد. برخلاف کارانه که به کارمندان خاصی پرداخت می شود، پاداش بهره وری به تمامی پرسنل کارگاه، تعلق می گیرد.
نکته حائز اهمیت این است که در حالت کلی پاداش افزایش تولید فقط در صورتی که مجوز اداره کار داشته باشد، مشمول بیمه نیست وگرنه پاداش وقتی که مجوز اداره کار ندارد مشمول بیمه است.
انواع پاداش
علاوه بر پاداش افزایش تولید که در قانون کار آمده است و توضیح آن در بالا گفته شد، انواع دیگر پاداش نیز هستند که در زیر آمده است:
پاداش عملکرد
پاداش عملکرد یا کارانه، پاداش بر اساس عملکرد و میزان تحقق اهداف تعیین شده برای یک کارمند یا یک واحد شرکت، پرداخت می شود. نکته مهم این است که پاداش عملکرد، بر اساس عملکرد یک کارمند یا یک واحد شرکت به آن کارمند یا کارمندان آن واحد پرداخت می شود. پاداش عملکرد به کل کارمندان تعلق نمی گیرد. همچنین برای اطلاعات بیشتر در زمینه پاداش عملکرد یا کارانه، به صفحه کارانه بیدبرگ مراجعه کنید.
پاداش مناسبتی
پاداش مناسبتی در مناسبت هایی مانند اعیاد، سالگرد تاسیس شرکت، روز کارگر، شب یلدا یا سایر مناسبت ها به کارمندان پرداخت می شود. پاداش مناسبتی معمولا به صورت غیر نقدی مانند سبد کالا، آجیل و خشکبار و ... پرداخت می شود. همچنین اگر پاداش مناسبتی به صورت نقدی پرداخت شود، برای جلوگیری از جریمه در حسابرسی بیمه برای پاداش های مناسبتی مانند: پاداش شب یلدا، عید نوروز و ...، عنوان پادش مناسبتی را در سند حسابداری ثبت کنید تا مشخص شود که پاداش پرداخت شده غیرمستمر و برای مناسبت خاص بوده، در این حالت پاداش مناسبتی مشمول بیمه نخواهد بود.
پاداش پایان سال
برخی شرکت ها علاوه بر عیدی قانونی (عیدی الزامی و اجباری)، مبلغی را به عنوان پاداش پایان سال به پرسنل پرداخت می کنند. پاداش پایان سال با توجه به سود شرکت پرداخت می شود و با عیدی قانونی کارگران و کارمندان، تفاوت دارد. همچنین برخلاف عیدی قانونی، پرداخت پاداش پایان سال الزامی نیست؛ مگر اینکه در قرارداد یا مقررات داخلی کارگاه پیش بینی شده باشد. همچنین طبق
ابلاغ تامین اجتماعی در خصوص معافیت پاداش از کسر حق بیمه، پاداش پایان سال مشمول بیمه نیست.
پاداش موردی یا تشویقی
گاهی اوقات یک کارمند حتی بدون اینکه کارفرما از او بخواهد، یک کار مفیدی انجام می دهد که به طور غیر مستقیم یا مستقیم، باعث افزایش درآمد شرکت می شود. همچنین ممکن است کارمندی کاری انجام دهد که سبب کاهش هزینه های شرکت شود. در این مواقع، کارفرما می تواند پاداش موردی یا تشویقی را برای کارمندی که کار مفید را انجام داده در نظر بگیرد.
به عنوان مثال، یک حسابدار حقوق و دستمزد در پایان سال مالی، بدون اینکه وظیفه مالیاتی برای او تعیین شده باشد، با بررسی دقیق اسناد مالی باعث شناسایی اشتباهات مالیاتی و جلوگیری از جریمه مالیاتی شرکت به مبلغ تقریبی ۲۰۰ میلیون تومان می شود. در نتیجه کارفرما ۲۰ درصد از این مبلغ، معادل ۴۰ میلیون تومان را به عنوان پاداش موردی به آن حسابدار حقوق و دستمزد پرداخت می کند.
پاداش هیات مدیره
پاداش هیات مدیره پاداشی است که بابت عملکرد اعضای هیات مدیره، به آن ها پرداخت می شود. مبلغ پاداش هیات مدیره از محل سود تحقق یافته شرکت و با تصویب مجمع عمومی، ابتدا در سیستم حسابداری شرکت شناسایی می شود. سپس مبلغ پاداش هیات مدیره مصوب مجمع عمومی پس از کسر مالیات به اعضای هیات مدیره پرداخت می شود. نکته مهم دیگر این است که مجموع پاداش اعضای هیات مدیره در شرکت های سهامی عام نباید بیش از ۳٪ مجموع سود قابل تقسیم شرکت باشد. همچنین، مجموع پاداش اعضای هیات مدیره در شرکت های سهامی خاص نباید بیش از ۶٪ مجموع سود قابل تقسیم شرکت باشد. همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه پاداش اعضای هیات مدیره به صفحه پاداش هیات مدیره بیدبرگ مراجعه کنید.
پاداش مجمع به کارکنان
پاداش مجمع به کارکنان، مبلغی است که شرکت پس از تصویب مجمع عمومی، از محل سود قابل تقسیم یا سایر منابع قابل تخصیص، به پرسنل خود پرداخت می کند. پاداش مجمع به پرسنل، معمولا با هدف قدردانی از عملکرد پرسنل یا توزیع بخشی از منافع سالانه شرکت در نظر گرفته می شود و با پاداش هیات مدیره تفاوت دارد.
همچنین پاداش مجمع به کارکنان با پاداش افزایش تولید نیز تفاوت دارد. فرق پاداش مجمع به پرسنل با پاداش افزایش تولید این است که پاداش افزایش تولید فقط منوط به افزایش تولید کارگاه است، اما پاداش مجمع به پرسنل، شامل هر پاداشی می شود که توسط مجمع به پرسنل تعلق می گیرد، تصویب شدن یا نشدن پاداش مجمع به پرسنل هم فقط بستگی به تصمیم مجمع دارد.
نحوه محاسبه پاداش
قانون کار فرمول مشخصی برای محاسبه پاداش کارکنان تعیین نکرده است. به همین دلیل، مبلغ پاداش معمولا بر اساس توافق بین کارگر و کارفرما یا سیاست های شرکت تعیین می شود.
برخی روش های رایج محاسبه پاداش عبارت اند از:
1. پرداخت پاداش به صورت مبلغ ثابت
در این روش، کارفرما مبلغ مشخصی را برای یک دوره یا مناسبت تعیین می کند. برای مثال: شرکتی برای پاداش پایان سال به هر کارمند، مبلغ ۵۰ میلیون تومان علاوه بر عیدی قانونی پرداخت می کند.
2. پرداخت پاداش به صورت درصدی از حقوق و مزایا
در برخی شرکت ها پاداش بر اساس درصدی از حقوق و مزایای کارمند یا همان حق السعی، محاسبه و پرداخت می شود.
فرمول پرداخت پاداش درصدی در زیر آمده است:
حق السعی × درصد پاداش = پاداش
برای مثال، اگر حقوق و مزایا یا حق السعی یک کارمند ۳۰ میلیون تومان در ماه باشد و میزان پاداش فروردین ماه آن کارمند، ۱۰ درصد حقوق باشد. در نتیجه:
۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان = ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۱۰٪ = پاداش ماهیانه
3. پرداخت پاداش بر اساس سود یا فروش شرکت
برخی شرکت ها بخشی از سود یا درآمد مازاد شرکت یا فروش را (معمولا تحت عنوان پاداش بهره وری) به کارمندان خود پرداخت می کنند. برای مثال: یک شرکت بر اساس رویه داخلی، ۳ درصد از سود سالانه شرکت را بین پرسنل خود توزیع می کند. مبلغ پاداش هر کارمند بر اساس معیار هایی مانند سابقه یا سمت، تعیین و پرداخت می شود.
پرداخت نقدی و غیرنقدی پاداش
پرداخت پاداش دو روش انجام می شود:
- پرداخت پاداش به صورت نقدی
- پرداخت پاداش به صورت غیر نقدی از طریق کارت هدیه، سفر تفریحی، سبد کالا و ...
از نظر بیمه و مالیات، پرداخت نقدی و غیر نقدی تفاوت هایی دارد که جزئیات آن در صفحه مزایای غیر نقدی بیدبرگ آمده است.
تفاوت عیدی و پاداش
عیدی یک مزایای الزامی و قانونی است. طبق «قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران»، کارفرمایان باید هر سال به کارگران مشمول قانون کار خود، مبلغی مصوب را تحت عنوان عیدی معمولا در پایان سال یا در زمان تسویه حساب پرداخت کنند. اما پاداش یک مزایای اختیاری است که با هدف افزایش انگیزه کارمندان پرداخت می شود و تنها در صورت تعهد در قرارداد کار، آیین نامه داخلی یا عرف مستمر کارگاه، ممکن است الزام آور باشد. همچنین برای محاسبه عیدی به صورت آنلاین، به صفحه محاسبه آنلاین عیدی بیدبرگ مراجعه کنید.
تفاوت پاداش با کارمزد، حقوق درصدی و کارانه
در جدول زیر تفاوت پاداش با کارمزد، حقوق درصدی (پورسانت) و کارانه توضیح داده شده است:
| معیار مقایسه | کارمزد | حقوق درصدی (پورسانت) | کارانه | پاداش |
|---|---|---|---|---|
| نحوه محاسبه | بر اساس میزان تولید محصول یا انجام خدمت مشخص | براساس درصد از فروش | براساس عملکرد و با توجه به فرمول از قبل مشخص شده محاسبه می شود | براساس سود شرکت محاسبه می شود. |
| نوع | مزایای به تبع شغل | مزایای به تبع شغل | مزایای به تبع شغل | مزایای به تبع شاغل |
| جایگاه در قانون کار | در ماده ۳۵ قانون کار و آیین نامه اجرایی آن، کارمزد صراحتا، ذکر شده است. | به صورت مستقیم در قانون کار ذکر نشده است. | در قانون کار ذکر نشده است. | پاداش افزایش تولید که یک نوع از پاداش است در مواد ۳۴ و ۳۶ قانون کار ذکر شده است. |
| مثال | برای مثال، به ازای تولید هر قطعه، مبلغ مشخصی به کارمند به عنوان مزد، پرداخت می شود. | برای مثال، معادل ۵ درصد فروش محقق شده به کارمند به عنوان مزد، پرداخت می شود. | پرداخت کارانه بستگی به مقررات داخلی شرکت یا سازمان دارد. | شرکت در پایان سال به دلیل افزایش تولید، ۱۰ میلیون تومان پاداش به هر کارمند خود، پرداخت می کند. |
ثبت حسابداری پاداش
از منظر حسابداری، پاداش پرسنل جزء هزینه های حقوق و دستمزد می شود. این هزینه باید در دوره ای شناسایی شود که پرسنل پاداش خود را محقق می کنند (حتی اگر پرداخت آن به دوره مالی بعد موکول شود). بنابراین، در پایان دوره مالی ابتدا هزینه پاداش و بدهی مربوط به آن شناسایی می شود و هنگام پرداخت، بدهی تسویه خواهد شد. برای مثال، در شرکت الف یکی از پرسنل، پاداش خود را در اسفند سال ۱۴۰۴ محقق می کند در نتیجه ثبت حسابداری آن به قرار زیر است:
| نام حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| هزینه های حقوق و دستمزد - هزینه پاداش پرسنل | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| بدهی های جاری - پاداش پرداختنی | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
همچنین ثبت حسابداری پرداخت هزینه پاداش در خرداد سال ۱۴۰۵ (دوره مالی بعد) به قرار زیر است:
| نام حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| بدهی های جاری - پاداش پرداختنی | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| موجودی نقد و بانک - بانک ملت | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
آیا پاداش مشمول مالیات حقوق است؟
بله، پاداش پرسنل در صورتی که بابت رابطه کارگر و کارفرمایی، توسط کارفرما پرداخت شود، طبق ماده ۸۲ قانون مالیات های مستقیم، جزء حقوق و مزایای دریافتی کارمندان محسوب شده و مشمول مالیات حقوق خواهد بود.
آیا پاداش مشمول حق بیمه است؟
به طور کلی پاداش های پرداختی به پرسنل در صورتی که ماهیت مزدی داشته باشند یا به صورت مستمر و منظم پرداخت شوند، مشمول بیمه هستند. با این حال، طبق ابلاغ تامین اجتماعی در خصوص معافیت پاداش از کسر حق بیمه که عکس آن را در زیر مشاهده می کنید: هر پاداش پرداختی کارفرمایان به پرسنل که سه وِیژگی زیر را داشته باشد، مشمول بیمه نخواهد بود:
- موردی و عملکردی باشد.
- مستمر نباشد.
- بابت عملکرد خاص باشد.
به علاوه طبق ابلاغ تامین اجتماعی در خصوص معافیت پاداش از کسر حق بیمه: پاداش پایان سال پرسنل، مشمول بیمه نیست.
برای جلوگیری از جریمه در حسابرسی بیمه برای پاداش های مناسبتی مانند: شب یلدا، عید نوروز و ...، عنوان پادش مناسبتی را در سند حسابداری ثبت کنید تا مشخص شود که پاداش پرداخت شده غیرمستمر و برای مناسبت خاص بود و مشمول بیمه نیست!
سوالات متداول در زمینه پاداش
پرداخت پاداش تنها در دو حالت زیر ممکن است الزام آور باشد:
- در زمانی که کارفرما در قرارداد کار متعهد به پرداخت پاداش شود.
- هنگامی که پاداش در کارگاه به یک عرف تبدیل شده باشد و پاداش به طور مستمر و منظم پرداخت شود.
خیر. برخلاف عیدی که پرداخت آن بر اساس قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران الزامی است، پرداخت پاداش در حالت عادی اجباری نیست؛ مگر اینکه در قرارداد کار، آیین نامه داخلی، توافق جمعی یا عرف کارگاه برای کارفرما تعهد ایجاد شده باشد.
پرداخت پاداش به اعضای هیات مدیره مشمول قانون تجارت است که تشریح آن در صفحه پرداخت پاداش اعضای هیات مدیره بیدبرگ آمده است.
سوالات دیگر در مورد پاداش در پرداخت حقوق
چنانچه در رابطه با پاداش در پرداخت حقوق یا قوانین آن سوال دیگری دارید، میتوانید با دریافت مشاوره تلفنی از متخصصین بیدبرگ اقدام کنید. متخصصین بیدبرگ با سال ها تجربه، مورد شما را با حوصله کامل به صورت دقیق بررسی می کنند و مواردی که در مورد پاداش در پرداخت حقوق ممکن است برای شما مشکل ایجاد کند را به شما گوشزد می کنند و راهکارهای تخصصی ارائه می کنند.
دیدگاه خود را ثبت کنید